Kanadalı tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, hallüsinogen göbələklərdə olan psixoaktiv maddə psilosibin manqrov rivulusu adlı balığın aqressiv hücumlarını azalda bilər. Bununla belə, alimlər müşahidə edilən təsirin aqressiyanın azalması, yoxsa balıqların ümumi hərəkət aktivliyinin zəifləməsi ilə bağlı olduğunu hələ müəyyən edə bilməyiblər.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə Ukraynanın UNİAN nəşri “ZME Science”a istinadən məlumat yayıb.
Kryptolebias marmoratus elmi adı ilə tanınan manqrov rivulusu cəmi iki santimetr uzunluğunda olsa da, ərazi müdafiəsi və digər fərdlərə qarşı aqressiv davranışı ilə seçilir. Alimlər psilosibinin bu davranışa təsirini araşdırmaq üçün 32 balıq üzərində təcrübə aparıblar.
Təcrübə zamanı balıqlar iki qrupa bölünüb. Qruplardan birinə psilosibin təsir göstərib, digəri isə nəzarət qrupu kimi istifadə olunub. Hər bir balıq oxşar ölçüdə başqa bir fərdlə üzbəüz akvariuma yerləşdirilib. Aradakı torlu maneə onların bir-birini görməsinə və qoxusunu hiss etməsinə imkan versə də, fiziki təmasa mane olub.
Tədqiqatçılar 15 dəqiqə ərzində balıqların davranışlarını müşahidə ediblər. Nəticələr göstərib ki, psilosibinin təsirinə məruz qalan balıqlar rəqiblərinə doğru daha az qəfil hücum hərəkətləri ediblər. Bununla yanaşı, onların digər sosial reaksiyalarında ciddi dəyişiklik müşahidə olunmayıb.
Araşdırmanın aparıcı müəllifi Deyna Forsayt bildirib ki, nəticələr psilosibinin bütün sosial davranışları zəiflətmədən aqressiyanın daha intensiv formalarına təsir göstərə biləcəyini düşündürür. Lakin maddənin təsirindən sonra balıqların ümumilikdə daha az hərəkət etməsi nəticələrin dəqiq şərhini çətinləşdirir.
Alimlər niyə məhz bu balığı seçiblər?
Manqrov rivulusu yalnız aqressiv davranışı ilə deyil, qeyri-adi bioloji xüsusiyyətləri ilə də diqqət çəkir. Bu növ manqrov meşələrində yaşayır və yüksək rütubət şəraitində uzun müddət sudan kənarda qala bilir. Balıqlar çürümüş ağacların içərisində gizlənə, nəm səthlərdə hərəkət edə bilirlər.
Növün digər maraqlı xüsusiyyəti çoxalma üsuludur. Fərdlərin əksəriyyəti hermafroditdir və öz-özünü mayalandırmaq qabiliyyətinə malikdir. Bu xüsusiyyət bəzi laboratoriya qruplarında genetik oxşarlığın yüksək olmasına şərait yaradır. Beləliklə, alimlər müxtəlif maddələrin təsirini araşdırarkən fərdlər arasındakı genetik fərqlərin nəticələrə təsirini qismən azalda bilirlər.
Nəticələr insan beyninin öyrənilməsinə kömək edə bilər
Psilosibin serotoninə bağlı sinir sisteminə təsirinə görə alimlərin diqqətini çəkir. Bu sistem əhvalın, stress reaksiyalarının və sosial davranışın tənzimlənməsində iştirak edir. Müxtəlif heyvan növlərində sinir siqnallarının ötürülməsində ortaq mexanizmlərin olması balıqlar üzərində aparılan təcrübələri də elmi baxımdan əhəmiyyətli edir.
Bununla belə, tədqiqatın nəticələri psilosibinin insanlarda aqressiyanı azaltmaq və ya bu davranışı müalicə etmək üçün effektiv olduğunu sübut etmir. Alimlər təsirin nə qədər davam etdiyini, hansı serotonin reseptorlarının prosesdə iştirak etdiyini və davranış dəyişikliklərinin nə dərəcədə hərəkət aktivliyinin azalması ilə bağlı olduğunu müəyyənləşdirməlidirlər.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, əlavə təcrübələr psilosibinin sinir sisteminə təsir mexanizmlərini və sosial davranışın ayrı-ayrı formalarının niyə fərqli şəkildə dəyişdiyini daha yaxşı anlamağa kömək edə bilər.
Samir
