1978-ci ildə ABŞ-ın Massaçusets ştatı sahillərində qeyri-adi ekoloji layihə həyata keçirilib. Dənizin dibinə betonla doldurulmuş minlərlə avtomobil şini yerləşdirilərək süni rif yaradılıb. Məqsəd dəniz canlıları üçün yeni yaşayış mühiti formalaşdırmaq olub. Aradan onilliklər keçdikdən sonra bu təcrübənin nəticələri diqqət çəkib.

HİT.az xəbər verir ki, bu barədə “Android.com” məlumat yayıb.

Layihə Massaçusets Dəniz Balıqçılığı İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən Keyp-Kod körfəzində, təxminən 10 metr dərinlikdə həyata keçirilib. Yarmut süni rifi adlandırılan ərazi ilkin mərhələdə 51 hektara yaxın sahəni əhatə edib.

Tikinti zamanı təxminən 600 beton moduldan və 1500 avtomobil şinindən istifadə olunub. Şinlər üç-beş ədəd olmaqla birləşdirilib və daha dayanıqlı olması üçün betonla doldurulub. 1994-cü ildə rifə əlavə olaraq 1000-ə yaxın konstruksiya yerləşdirilib. Sonrakı illərdə isə əraziyə beton qurğular və qranit bloklar da əlavə edilib.

Zaman keçdikcə süni rif müxtəlif dəniz canlıları üçün əlverişli yaşayış məkanına çevrilib. Burada qara dəniz xanı balığı, omarlar və dəniz ulduzları müşahidə olunub. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, konstruksiyalar arasındakı boşluqlar və sığınacaqlar canlıları cəlb edən əsas amillərdəndir.

Floridada isə eyni ideya ekoloji fəlakətə çevrildi

Oxşar layihə ABŞ-ın Florida ştatında tamamilə fərqli nəticə verib. 1970–1980-ci illərdə Osborn süni rifinin yaradılması üçün okeana 2 milyondan çox avtomobil şini atılıb.

Lakin şinləri birləşdirmək üçün istifadə olunan neylon iplər və polad sıxaclar fırtına və qasırğalara davam gətirməyib. Nəticədə konstruksiyalar dağılıb, şinlər dənizin dibində hərəkət edərək ətrafdakı təbii mərcan riflərinə zərər vurmağa başlayıb.

Problemin aradan qaldırılması üçün yalnız 2007-ci ildə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri, Sahil Mühafizəsi və könüllülərin iştirakı ilə genişmiqyaslı təmizləmə əməliyyatına başlanılıb. Buna baxmayaraq, şinlərin əhəmiyyətli hissəsi hələ də Florida sahillərində qalır.

Hər iki layihənin nəticələri süni riflərin yaradılmasında düzgün mühəndislik həllərinin nə qədər vacib olduğunu göstərib. Massaçusets təcrübəsi dayanıqlı konstruksiyaların dəniz canlıları üçün uzunmüddətli yaşayış mühiti yarada biləcəyini nümayiş etdirib. Florida nümunəsi isə ekoloji baxımdan düşünülməmiş layihələrin okeanlarda ciddi çirklənməyə və təbii ekosistemlərin zədələnməsinə səbəb ola biləcəyini ortaya qoyub.

Bu səbəbdən sonrakı süni rif layihələrində avtomobil şinlərindən imtina edilərək beton, təbii daş və xüsusi hazırlanmış konstruksiyalara üstünlük verilməyə başlanılıb.

Samir