İnsanlar arasında canlılar və insan orqanizmi haqqında bir sıra yanlış təsəvvürlər geniş yayılıb. Saç və dırnaqların ölümdən sonra uzanması, qızıl balıqların cəmi üç saniyəlik yaddaşa sahib olması və insanların beyninin yalnız 10 faizindən istifadə etməsi bu miflər sırasındadır. Lakin elmi araşdırmalar bu fikirlərin bir çoxunun həqiqəti əks etdirmədiyini göstərir.

HİT.az xəbər verir ki, “Raketa” nəşri biologiya ilə bağlı 10 məşhur iddianı araşdıraraq onların hansının doğru, hansının yanlış olduğunu açıqlayıb.

1. Saç və dırnaqlar ölümdən sonra uzanır – yanlış

Ölümdən sonra hüceyrələr oksigen və qida çatışmazlığı səbəbindən fəaliyyətini dayandırır. Buna görə də saç və dırnaqların böyüməsi də dayanır. Onların daha uzun görünməsi isə dərinin quruyaraq büzüşməsi nəticəsində saç köklərinin və dırnaqların əvvəlkindən daha çox üzə çıxması ilə bağlıdır.

2. Göbələklər ağaclar arasında maddə və siqnal mübadiləsinə kömək edir – doğru

Torpaqda göbələk telləri ağacların kökləri ilə birləşərək mikoriza adlanan əlaqələr yaradır. Bu qarşılıqlı faydalı münasibət bitkilərin su və qida maddələrini mənimsəməsinə kömək edə bilər. Göbələk şəbəkələri vasitəsilə bəzi kimyəvi siqnalların ötürülməsi də mümkündür.

3. Dilin müxtəlif hissələri ayrı-ayrı dadları hiss edir – yanlış

Dilin yalnız müəyyən hissələrinin şirin, turş, duzlu və ya acı dadı qəbul etməsi barədə fikir elmi cəhətdən düzgün deyil. Əsas dadları qəbul edən reseptorlar dilin müxtəlif sahələrində yerləşir və onun bir neçə hissəsi fərqli dadları hiss edə bilir.

4. Ördəkburun yumurta qoysa da, məməlidir – doğru

Ördəkburun yumurta qoyan nadir məməlilər qrupuna aiddir. Balaları yumurtadan çıxdıqdan sonra ana südü ilə qidalanır. Bu heyvanların məməlilərin əksəriyyətindən fərqli olaraq məmələri yoxdur; süd qarın nahiyəsindəki dəri səthinə ifraz olunur.

5. Yeni doğulan uşaqların sümükləri böyüklərdən çoxdur – doğru

Yeni doğulan körpənin skeletində təxminən 270-300 sümük və sümük hissəsi olur. Yetkin insanın skeletində isə adətən 206 sümük sayılır. Böyümə prosesində bəzi sümüklər bir-biri ilə birləşdiyindən onların sayı azalır.

6. Köstəbəklər tamamilə kordur – yanlış

Köstəbəklərin gözləri kiçikdir və yeraltı həyata uyğunlaşıb. Bununla belə, onlar tamamilə kor deyillər: işıqla qaranlığı ayırd edə bilirlər. Bu xüsusiyyət yeraltı mühitdə istiqamətlənmələrinə kömək edir.

7. Göbələklər genetik baxımdan bitkilərdən çox heyvanlara yaxındır – doğru

Göbələklər əvvəllər tez-tez bitkilərlə eyni qrupa aid edilsə də, genetik araşdırmalar onların heyvanlarla daha yaxın qohumluğa malik olduğunu göstərir. Göbələklər fotosintez etmir, qida maddələrini ətraf mühitdəki üzvi maddələrdən əldə edirlər. Hüceyrə divarlarında xitinin olması da onları bitkilərdən fərqləndirən xüsusiyyətlərdəndir.

8. Qızıl balıqların yaddaşı cəmi üç saniyədir – yanlış

Elmi təcrübələr qızıl balıqların üç saniyədən daha uzun müddət məlumatı yadda saxlaya bildiyini göstərir. Onlar qida mənbələrinin yerini, rəngləri və müəyyən siqnalları öyrənərək günlərlə, hətta aylarla xatırlaya bilirlər.

9. Arılar rəqslə digər arılara qidanın yerini bildirir – doğru

Bal arıları xüsusi hərəkətlər və bədənlərini yelləməklə digər işçi arılara qida mənbəyinin istiqaməti və məsafəsi barədə məlumat ötürürlər. İstiqamətin müəyyənləşdirilməsində Günəşin mövqeyi də mühüm rol oynayır. Bu davranışın tədqiqinə görə zooloq Karl fon Friş Nobel mükafatına layiq görülüb.

10. Beyin hüceyrələri bərpa olunmur və insanlar beynin yalnız 10 faizindən istifadə edir – hər iki fikir yanlışdır

Beynin müəyyən sahələrində yeni sinir hüceyrələrinin yaranması mümkündür. Bu proses neyrogenez adlanır. Bununla belə, beynin bərpa imkanları məhduddur və zədələnmiş neyronlar həmişə yeniləri ilə əvəz olunmur.

İnsanların beynin yalnız 10 faizindən istifadə etməsi fikri də elmi əsaslara malik deyil. Tədqiqatlar beynin müxtəlif sahələrinin fərqli funksiyaları yerinə yetirdiyini və gün ərzində demək olar ki, bütün hissələrinin fəaliyyət göstərdiyini ortaya qoyur. Bu fəaliyyət eyni vaxtda və eyni intensivlikdə baş verməsə də, beynin 90 faizinin istifadə edilmədiyi iddiası mif hesab olunur.

Bu faktlar göstərir ki, gündəlik həyatda həqiqət kimi qəbul edilən bir çox məlumat elmi araşdırmalarla uyğun gəlmir. Bioloji hadisələri düzgün anlamaq üçün geniş yayılmış inanclardan çox, sübutlara əsaslanan elmi məlumatlara etibar etmək vacibdir.

Samir