ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri yeni “Ford” sinifli aviadaşıyıcıların konstruksiyasını prezident Donald Trampın baxışlarına uyğunlaşdırmaq üçün genişmiqyaslı dəyişiklik imkanını nəzərdən keçirir. Söhbət, xüsusilə, “ada” adlandırılan komanda qülləsinin gəminin ortasına daha yaxın yerləşdirilməsindən gedir.
HİT.az xəbər verir ki, “The Washington Post” bu barədə vəziyyətlə tanış olan yeddi hazırkı və keçmiş ABŞ rəsmisinə istinadla yazıb.
Onların sözlərinə görə, Tramp yeni aviadaşıyıcıların görünüşündən narahatlığını ifadə edib. Buna səbəb komanda qülləsinin gəminin arxa hissəsinə daha yaxın yerləşməsidir. Prezident gələcək hərbi gəmilərin əvvəlki nəsillərin, xüsusilə İkinci Dünya müharibəsi zamanı istifadə olunan Amerika gəmilərinə daha çox bənzəməsini istəyir.
“Adanın” yerinin dəyişdirilməsi genişmiqyaslı və bahalı modernləşdirməyə çevrilə bilər. Keçmiş yüksək vəzifəli ABŞ rəsmisinin sözlərinə görə, Hərbi Dəniz Qüvvələri Trampın ilk prezidentlik müddətində də bu imkanı araşdırıb. O zaman məlum olub ki, konstruksiyanın dəyişdirilməsi milyardlarla dollara başa gələ və proqramın həyata keçirilməsini əhəmiyyətli dərəcədə gecikdirə bilər.
“Bunun üçün tələb olunan xərc və vaxtın həddindən artıq böyük olacağı məlum oldu”, – deyə keçmiş məmur bildirib.
ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin tədqiqatçısı, Hadson İnstitutunun əməkdaşı Brayan Klark “adanın” yerinin dəyişdirilməsini “əhəmiyyətli dizayn dəyişikliyi” adlandırıb. Onun sözlərinə görə, belə yenidənqurma aviadaşıyıcının çəkisinə və su üzərində üzmə xüsusiyyətlərinə təsir göstərə və əhəmiyyətli əlavə xərclərə səbəb ola bilər.
Bununla yanaşı, komanda qülləsinin hazırkı yeri yalnız estetik səbəblərdən seçilməyib. Rəsmilərin sözlərinə görə, qüllənin gəminin arxa hissəsinə yaxın yerləşdirilməsi katapultların yanında təyyarələr üçün daha çox yer yaradır. Bu, qırıcıların buraxılışa hazırlanması vaxtını azaldır və eyni zamanda təyyarələrin enişi zamanı turbulensiyanı aşağı salır.
“Adanın” yerinin dəyişdirilməsi Trampın təşəbbüsü ilə aviadaşıyıcıların konstruksiyasına ediləcək ikinci böyük dəyişiklikdir.
Prezident yeni milli təhlükəsizlik memorandumunda Hərbi Dəniz Qüvvələrinə gələcək aviadaşıyıcılarda təkmilləşdirilmiş buxar katapultlarına qayıtmaq planı hazırlamağı tapşırıb. “Ford” sinifli gəmilərdə isə bunun əvəzinə müasir elektromaqnit təyyarə buraxılış sistemindən istifadə olunur.
Dəyişiklik tərəfdarları sınaqdan çıxmış texnologiyaların üstünlüklərini vurğulayırlar. Tənqidçilər isə xəbərdarlıq edirlər ki, köhnə sistemə qayıdış da milyardlarla dollara başa gələ və yeni gecikmələrə səbəb ola bilər.
“Ford” sinfinin ilk aviadaşıyıcısı – USS “Cerald R. Ford” – 17 il ərzində inşa edilib. Məhz yeni texnologiyalar, o cümlədən elektromaqnit katapult proqramın gecikməsinin əsas səbəblərindən biri olub. Bununla belə, Hərbi Dəniz Qüvvələri sonradan elektromaqnit sisteminin yüksək səmərəlilik göstərdiyini açıqlayıb.
Hazırda “Ford” sinfinin daha üç aviadaşıyıcısı tikintinin müxtəlif mərhələlərindədir. USS “Con F. Kennedi” dəniz sınaqlarından keçir, USS “Enterprayz” və USS “Doris Miller” isə inşa olunur.
Hərbi Dəniz Qüvvələrinin planlarına və Konqresin Büdcə İdarəsinin qiymətləndirməsinə əsasən, ABŞ qarşıdakı 40 il ərzində bu sinifdən 10-dək aviadaşıyıcı inşa edə bilər. Hər yeni gəminin təxmin edilən dəyəri təxminən 22 milyard dollardır.
Son vaxtlar Ağ Evin ABŞ hərbi gəmilərinin konstruksiyasına təsiri güclənir. Tramp daha əvvəl “Qızıl donanma” konsepsiyası çərçivəsində yeni döyüş gəmiləri sinfinin yaradılmasını da təklif edib.
Bu təşəbbüs hərbi-dəniz analitikləri və qanunvericilər tərəfindən tənqidlə qarşılanıb. Onlar hesab edirlər ki, belə genişmiqyaslı layihə ABŞ gəmiqayırma sənayesinin resurslarını tükədə bilər.
Konqresin Büdcə İdarəsinin qiymətləndirməsinə görə, bu tip döyüş gəmilərinin inşası 30 il ərzində təxminən 275 milyard dollara başa gələ bilər.
Samir
