Həyət-bacada toyuqları izləyərkən diqqət yetirmisinizsə, onların torpağı eşələməsi təsadüfi hərəkətlər toplusu deyil, müəyyən bir ritmə söykənən “rəqs”ə bənzəyir.
Hit.az bildirir ki, toyuq adətən bir ayağı ilə torpağa bir dəfə zərbə vurur, dərhal ardından digər ayağı ilə iki dəfə eşələyir və geriyə çəkilib torpağa baxır.
İlk baxışdan sadə və instinktiv görünən bu hərəkətin arxasında biologiya, biomexanika və təkamül qanunauyğunluqları dayanır. İnsanlarda sağ və ya sol əlin daha aktiv olması kimi, quşlarda da beynin yarımkürələrinin ixtisaslaşması - lateralizasiya mövcuddur.
Toyuqların beynində sol yarımkürə detallı axtarış və yem tapmaq işinə cavabdeh olduğu üçün onlar adətən sağ gözləri ilə yemə fokuslanır və sağ ayaqlarını daha aktiv istifadə edirlər. Bir ayaqla vurulan tək zərbə hərəkətə hazırlıq və dayaq rolu oynayırsa, dominant ayaqla vurulan iki ardıcıl zərbə torpağın daha dərin qatını açmağa xidmət edir.
Toyuq iki ayağı üstündə duran və nisbətən ağır bədən kütləsinə malik quşdur. Əgər toyuq hər iki ayağı ilə eyni gücdə və eyni sayda yeri eşələməyə çalışsaydı, ağırlıq mərkəzi sürətlə dəyişər və müvazinətini itirərdi.
Birinci zərbə (1 dəfə): Bədənin ağırlıq mərkəzini bir tərəfə keçirir, torpağın üst səthindəki boş örtüyü (quru yarpaqlar, yumşaq torpaq) kənara itələyir.
İkinci zərbə (2 dəfə): Dayaq qazanan toyuq daha güclü ayağı ilə torpağa ardıcıl iki dəfə zərbə endirərək daha dərin qatı qazır. Bu asimmetrik ritm toyuğa minimal enerji sərfiyyatı ilə maksimum tarazlıq saxlamağa imkan verir.
Müasir ev toyuqlarının əcdadı sayılan “Banqiv” cəngəllik toyuqları sıx meşələrdə, yarpaq töküntülərinin altında gizlənmiş həşəratları, qurdları və toxumları tapmaq üçün təkamül ediblər. Qalın yarpaq təbəqəsini sadəcə bir dəfə itələmək yetərli olmurdu. Bir tərəfə bir zərbə vurub zəmini açmaq, digər tərəfə iki zərbə vurub kök hissəni silkələmək torpaq altındakı canlıların tərpənməsinə və üzə çıxmasına səbəb olurdu.
Toyuğun gözləri başının yan tərəflərində yerləşdiyindən, o, birbaşa ayağının altına baxarkən dəqiqliyi itirə bilər. Bu səbəbdən 1-2 eşələmə ritmindən dərhal sonra toyuq adətən yarım addım geriyə atılır və başını aşağı əyərək açdığı kiçik çuxuru vizual olaraq yoxlayır. Bu ritm - eşələ, dərinləşdir, geriyə çəkil və yoxla sxemidir.
Bu, genetik olaraq onların mərkəzi sinir sisteminə kodlanmış avtomatik refleksdir. Toyuqların bu unikal davranışı təbiətin ən kiçik canlılarda belə necə dəqiq mühəndislik və təkamül strategiyası qurduğunun əyani sübutudur.
Pərviz
