Uşaqların sağlam və təhlükəsiz mühitdə böyüməsi hər bir cəmiyyətin gələcəyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Uşağın fiziki sağlamlığı ilə yanaşı, onun psixoloji rifahının qorunması da xüsusi diqqət tələb edir. Ailə münasibətləri, məktəb mühiti, həmyaşıdlarla ünsiyyət, sosial şəbəkələrdə qarşılaşdığı məzmun və müxtəlif sosial problemlər uşaqların emosional vəziyyətinə təsir göstərə bilər. Bu baxımdan uşaqların psixoloji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir.

Azərbaycanın dövlət uşaq siyasətində uşaqların hərtərəfli inkişafı, onların hüquqlarının qorunması, keyfiyyətli təhsil və tibbi xidmətlərlə təmin edilməsi, qayğı və təhlükəsiz sosial mühitdə böyüməsi əsas prinsiplər sırasında göstərilir.

Uşaq hüquqlarının hüquqi müdafiəsi

Uşaqların psixoloji rifahının qorunmasının əsas şərtlərindən biri onların hüquqlarının qanunvericilik səviyyəsində təmin edilməsidir. 2026-cı ildə “Uşaq hüquqları haqqında” yeni qanunun təsdiq edilməsi bu sahədə mühüm addımlardan biridir. Yeni qanunun əsas yanaşmalarından biri uşağın mənafeyinin üstünlüyü, ayrı-seçkiliyin yolverilməzliyi və uşaq hüquq və azadlıqlarına hörmət prinsipidir.

Bu hüquqi yanaşma uşağın yalnız fiziki təhlükəsizliyinin deyil, onun şəxsiyyət kimi formalaşmasının və ləyaqətinin qorunmasının da vacibliyini ortaya qoyur. Uşaqların öz hüquqlarını bilməsi və onları müdafiə etməyi öyrənməsi də psixoloji baxımdan daha təhlükəsiz və özünəinamlı mühitin formalaşmasına kömək edir.

Ailə mühitinin rolu

Uşağın psixoloji inkişafında ailənin rolu əvəzsizdir. Valideynlərin uşağı dinləməsi, onun fikirlərinə hörmətlə yanaşması, problemlərini kiçiltməməsi və ailədə sağlam ünsiyyət mühiti yaratması uşağın emosional sabitliyinə müsbət təsir göstərir.

Dövlət qurumları tərəfindən ailə münasibətlərinin və sağlam ailə mühitinin əhəmiyyəti ilə bağlı maarifləndirici tədbirlərin keçirilməsi də bu istiqamətdə mühüm rol oynayır. 2026-cı ilin fevralında Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin təşkilatçılığı və Elm və Təhsil Nazirliyinin dəstəyi ilə sağlam ailə iqliminin psixoloji aspektlərinə həsr olunmuş maarifləndirici görüş keçirilib.

Məktəb və psixoloji dəstək

Uşağın gündəlik həyatının mühüm hissəsi məktəbdə keçir. Buna görə də məktəblərdə uşaqların emosional vəziyyətinin diqqətdə saxlanılması, müəllimlərin və valideynlərin uşağın davranışındakı dəyişikliklərə həssas yanaşması mühüm məsələdir.Məktəb mühiti uşağın özünü təhlükəsiz hiss etdiyi, fikirlərini ifadə edə bildiyi və çətinliklərlə qarşılaşdıqda dəstək ala bildiyi məkan olmalıdır. Psixoloji maarifləndirmənin gücləndirilməsi, uşaqlarla işləyən mütəxəssislərin peşəkarlığının artırılması və məktəb-valideyn əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi bu baxımdan əhəmiyyətlidir.

Rəqəmsal mühitdə uşaqların qorunması

Müasir dövrdə uşaqların psixoloji təhlükəsizliyi məsələsi rəqəmsal mühitlə də sıx bağlıdır. İnternet və sosial şəbəkələr uşaqlar üçün təhsil və ünsiyyət imkanları yaratmaqla yanaşı, zərərli məzmun, kiberzorakılıq və digər risklərlə qarşılaşma ehtimalını da artırır.

2026-cı ilin iyununda Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin təşkilatçılığı ilə uşaqların rəqəmsal mühitdə zərərli məzmun və təsirlərdən qorunmasına həsr olunmuş ictimai dinləmə keçirilib. Tədbirdə dövlət qurumları, psixoloqlar, media və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri iştirak edib, uşaqların rəqəmsal təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi məsələləri müzakirə olunub.Bu istiqamətdə dövlət siyasətinin əsas məqsədlərindən biri uşaqların rəqəmsal imkanlardan faydalanarkən onların təhlükəsizliyinin və psixoloji rifahının qorunmasıdır.

Maarifləndirmə və hüquqi düşüncənin formalaşdırılması

Uşağın psixoloji cəhətdən güclü və məsuliyyətli şəxs kimi formalaşmasında onun hüquq və vəzifələrini bilməsi də mühüm rol oynayır. 2026-cı ilin iyununda yeniyetmələrin hüquq düşüncəsinə dair tədqiqat və “Uşaqlar və hüquq” adlı maarifləndirici kitab təqdim olunub. Tədbirdə hüquq şüurunun uşaqlıq dövründən formalaşdırılmasının əhəmiyyəti vurğulanıb.

Belə layihələr uşaqların yalnız hüquqi məlumatlılığını artırmır, həm də onların öz fikirlərini ifadə etmək, problemlərini düzgün şəkildə çatdırmaq və hüquqlarını müdafiə etmək bacarıqlarının inkişafına xidmət edir.

Dövlət siyasətində kompleks yanaşma

Azərbaycanda uşaq siyasəti yalnız bir istiqamətlə məhdudlaşmır. Hüquqi müdafiə, sosial təminat, səhiyyə, təhsil, ailə institutunun gücləndirilməsi, uşaqların təhlükəsizliyi və maarifləndirilməsi bir-birini tamamlayan istiqamətlərdir. Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi bu sahədə dövlət siyasətini və tənzimlənməsini həyata keçirən əsas qurumlardan biridir.Komitənin məlumatına görə, uşaq hüquqlarının həyata keçirilməsinə nəzarət, uşaq müəssisələrinin monitorinqi və uşaqların müdafiəsi ilə bağlı müxtəlif layihələrin həyata keçirilməsi istiqamətində işlər davam etdirilir.

Uşaqların psixoloji sağlamlığının qorunması yalnız psixoloqların və ya valideynlərin deyil, bütün cəmiyyətin məsuliyyətidir. Dövlət tərəfindən yaradılan hüquqi və institusional mexanizmlər bu proses üçün mühüm baza formalaşdırır. Lakin həmin mexanizmlərin səmərəli nəticə verməsi üçün ailə, məktəb, dövlət qurumları və cəmiyyət arasında əməkdaşlıq daha da gücləndirilməlidir.

Əsas məqsəd uşaqların qorxu və təzyiqdən uzaq, sağlam ailə və məktəb mühitində böyüməsi, onların fikirlərinin dinlənilməsi və problemləri ilə bağlı vaxtında dəstək ala bilməsidir. Çünki psixoloji baxımdan sağlam və hüquqları qorunan uşaqlar Azərbaycanın gələcək inkişafının ən mühüm təminatlarından biridir.

Təranə Paşayeva
Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar Mərkəzi İctimai Birliyinin sədri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru