Milyarder və hedc-fond rəhbəri Yan Veys 2017-ci ildə Şotlandiyanın Tanera-Mor adasını təxminən 2,2 milyon dollara satın alıb. Həmin vaxt adadakı yaşayış məntəqəsi tənəzzülə uğrayırdı: tarixi binalar dağılır, əhalinin sayı azalır, torpaqların əhəmiyyətli hissəsi isə baxımsız vəziyyətə düşürdü. Veys adanı şəxsi iqamətgaha çevirmək əvəzinə, onun genişmiqyaslı şəkildə dirçəldilməsi layihəsinə başlayıb.
HİT.az xəbər verir ki, bir neçə il ərzində Tanera-Mora yatırılan investisiyaların həcmi təxminən 135 milyon dollara çatıb. Bu vəsait hesabına 50-dən çox bina bərpa edilib, 100 mindən çox ağac əkilib, kənd təsərrüfatı torpaqları yenidən istifadəyə qaytarılıb və yeni ictimai məkanlar yaradılıb.
Tanera-Mor Şotlandiyanın şimal-qərb sahilləri yaxınlığında yerləşir və Sammer-Aylz arxipelaqının ən böyük adasıdır. Ada vaxtilə siyənək balığı sənayesinin mühüm mərkəzi olub. 1784-cü ildə yaradılmış balıqçılıq məntəqəsi bir vaxtlar təxminən 120 nəfəri işlə təmin edirdi. Lakin balıqçılığın tənəzzülü ilə əhali adanı tərk etməyə başlayıb və binalar tədricən yararsız vəziyyətə düşüb.
Veys adanın satışı ilə bağlı elanı ilk dəfə 2013-cü ildə görüb, lakin onu yalnız dörd il sonra satın alıb. İş adamının sözlərinə görə, həmin vaxt Tanera-Mor sözün əsl mənasında "ölürdü". Buna baxmayaraq, o, adaya yenidən həyat verməyə cəhd etmək qərarına gəlib.
Layihənin əsas istiqamətlərindən biri tarixi tikililərin bərpası olub. Adada köhnə kotteclər də daxil olmaqla 50-dən çox bina yenilənib. Həmçinin təxminən 4,5 mil uzunluğunda yollar salınıb və piyada marşrutları yaradılıb.
Layihənin ekoloji hissəsi də genişmiqyaslı olub. Tanera-Morda 100 mindən çox ağac əkilib, səkkiz gölməçə bərpa edilib və bitki və heyvanlar üçün yeni su mühitləri yaradılıb. Bundan əlavə, təxminən 28 akr ərazidəki tarixi torpaqlar kənd təsərrüfatının istifadəsinə qaytarılıb, köhnə bağlar və otlaqlar bərpa olunur.
Layihə yalnız təbiətin və binaların bərpasını deyil, həm də ənənəvi Şotlandiya sənətkarlıqlarının yenidən canlandırılmasını nəzərdə tutur.
Adada iki qədim balıqçı qayığı bərpa edilib. Yerli ustalar onların yenilənməsinə təxminən 16 min saat sərf ediblər. Burada ənənəvi Tanera tvidinin istehsalı üçün toxucu dəzgahı da fəaliyyətə başlayıb. Xüsusi emalatxanalarda yelkənçilik, çörək bişirmə, incəsənət, bağçılıq və torpağa qulluqla məşğul olurlar.
Tanera-Morda ictimai məkanlar da yaradılıb: pab, kapella, incəsənət studiyası, kinoteatr, idman zalı, sauna və ümumi mətbəx fəaliyyət göstərir. Keçmiş karxana ofislər, yaşayış sahələri və emalatxanalardan ibarət kompleksə çevrilib.
Ada həmçinin dövlət xidmətlərinin əməkdaşlarını, o cümlədən tibb işçilərini, polisləri və hərbçiləri qəbul edir. Layihənin məlumatına görə, proqramın başlanmasından indiyədək buranı 1300-dən çox belə əməkdaş ziyarət edib.
Tanera-Morun dirçəldilməsi bölgə sakinləri üçün yeni iş yerlərinin də yaranmasına səbəb olur. Layihənin daimi əməkdaşlarının 60 faizindən çoxu Şotlandiya dağlıq ərazilərindən gəlir. Eyni vaxtda adada təxminən 150 nəfər işləyə və yaşaya bilər.
Samir
