“Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanın vətəndaşlarının gələcəkdə pasport olmadan, yalnız şəxsiyyət vəsiqəsi ilə qarşılıqlı səfər edə bilməsi üçün hazırlıqların getməsi çox əhəmiyyətlidir”.

Bu sözləri Milli Məclisin deputatı Elnarə Akimova Hit.az-a açıqlamasında deyib.

O bildirib ki, bu təşəbbüs ilk baxışda sadəcə xarici pasportun aradan qaldırılması və səfərlərin asanlaşdırılması kimi görünə bilər:
“Əslində isə söhbət bundan qat-qat böyük bir prosesdən gedir. Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan vətəndaşlarının gələcəkdə yalnız şəxsiyyət vəsiqəsi ilə bir-birinin ölkəsinə səfər edə bilməsi Türk dünyasının inteqrasiyası baxımından mühüm siyasi, iqtisadi və humanitar hadisədir.

Sərhədlər xəritədə dövlətlərin ayrıldığı xətləri göstərir. Amma tarix, dil, mədəniyyət və ortaq yaddaş insanları həmin xətlərdən daha güclü şəkildə birləşdirə bilir. Şəxsiyyət vəsiqəsi ilə sərbəst səfər imkanının yaradılması məhz bu mənada simvolik əhəmiyyət daşıyır: Türk dünyasında insanlar üçün məsafələri qısaltmaq, sərhədləri keçidi çətin maneədən gündəlik həyatın adi proseduruna çevirmək deməkdir”.

Millət vəkili qeyd edib ki, bu addım ilk növbədə insanlararası əlaqələri gücləndirəcək: 
“Bu gün Bakıda yaşayan bir gəncin İstanbul, Daşkənd, Almatı, Bişkek və ya digər türk dövlətlərindəki həmyaşıdları ilə görüşməsi, tələbələrin təhsil imkanlarından yararlanması, ailələrin daha rahat səyahət etməsi, sahibkarların tərəfdaşlarla üzbəüz görüşməsi, turistlərin yeni istiqamətləri kəşf etməsi daha asan olacaq. Dövlətlərarası münasibətlər yalnız prezidentlərin görüşləri və hökumətlərarası sazişlərlə möhkəmlənmir. Əsl inteqrasiya xalqlar bir-birinə nə qədər yaxınlaşanda yaranır.

İqtisadi baxımdan da bunun ciddi nəticələri ola bilər. Sərhəd keçidlərinin sadələşdirilməsi turizmin, xidmət sektorunun, kiçik və orta biznesin, ticarətin və investisiya əlaqələrinin inkişafına təkan verə bilər. Bir ölkənin sahibkarı digər ölkəyə getmək üçün nə qədər az inzibati maneə ilə qarşılaşırsa, əməkdaşlıq üçün bir o qədər çox imkan yaranır. İnsanların hərəkətliliyi artdıqca ideyaların, kapitalın və biznes təşəbbüslərinin də hərəkəti sürətlənir”.

Lakin həmsöhbətimiz diqqətə çatdırıb ki, məsələnin ən mühüm tərəfi bəlkə də iqtisadi deyil, mənəvidir:
“Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində son illərdə qurulan əməkdaşlığın real gücü yalnız sənədlərin sayında deyil, insanların gündəlik həyatında hiss olunan dəyişikliklərdə ölçülməlidir. Əgər vətəndaş Astana, Bişkek, Daşkənd, İstanbul və Bakı arasında daha rahat hərəkət edə bilirsə, əgər tələbə, müəllim, alim, sənətçi, jurnalist və sahibkar üçün bu coğrafiya getdikcə daha əlçatan məkana çevrilirsə, onda inteqrasiya artıq siyasi şüar deyil, həyatın özüdür.

Bu baxımdan şəxsiyyət vəsiqəsi ilə səfər məsələsi Türk dünyasının gələcəyi haqqında mühüm mesaj verir: yaxınlaşma yalnız siyasi səviyyədə deyil, insan səviyyəsində də baş verir. Əlbəttə, belə bir sistemin yaradılması texniki və hüquqi baxımdan ciddi hazırlıq tələb edir.

Dövlətlərin şəxsiyyət sənədlərinin qarşılıqlı tanınması, sərhəd və təhlükəsizlik mexanizmlərinin uzlaşdırılması, məlumat mübadiləsi, miqrasiya qaydalarının uyğunlaşdırılması və qanunsuz keçidlərin qarşısının alınması kimi məsələlər həll edilməlidir”.

Deputat vurğulayıb ki, söhbət sadəcə “xarici pasportu ləğv etməkdən” getmir:
“Bunun arxasında bütöv bir hüquqi və institusional infrastruktur dayanır. Amma böyük layihələrin hamısı əvvəlcə bir ideya kimi başlayır. Bu ideyanın mahiyyəti isə olduqca aydındır: türk dövlətləri arasında əlaqələri yalnız dövlətlərin deyil, insanların da daha sıx təmasları üzərində qurmaq. Bu gün dünyada regional birliklərin gücü böyük ölçüdə insanların, malların, xidmətlərin və ideyaların nə qədər sərbəst hərəkət etməsindən asılıdır.

Avropada inteqrasiyanın dərinləşməsində sərhədlərin sadələşdirilməsi necə mühüm rol oynayıbsa, Türk dünyasında da qarşılıqlı səfərlərin asanlaşdırılması gələcək inteqrasiyanın mühüm dayaqlarından birinə çevrilə bilər”.

Elnarə Akimova əlavə edib ki, bunun Azərbaycan üçün ayrıca əhəmiyyəti var:
“Ölkəmiz Türk dünyasının qərbdən şərqə uzanan coğrafi və nəqliyyat bağlantılarının mühüm halqalarından biridir. Bakıdan başlayan və Mərkəzi Asiyaya uzanan əlaqələr yalnız yolları deyil, insanları da birləşdirməlidir. Çünki dəhlizlər yalnız yük daşımır; onlar münasibətlər, ideyalar, mədəniyyətlər və gələcək əməkdaşlıq imkanları da daşıyır.

Bəlkə də illər sonra bu gün müzakirə etdiyimiz məsələ çox adi görünəcək. İnsanlar Bakıdan İstanbula, Almatıya, Bişkekə və Daşkəndə səfər edərkən pasport axtarmayacaq, sadəcə şəxsiyyət vəsiqəsini götürüb yola çıxacaqlar.

Amma məhz bu adiləşmə böyük tarixi dəyişikliklərin göstəricisi olacaq. Çünki inteqrasiya ən çox o zaman uğur qazanır ki, insanlar onu artıq xüsusi hadisə kimi deyil, həyatlarının təbii bir hissəsi kimi qəbul etsinlər”.

Siyasətçi söyləyib ki, şəxsiyyət vəsiqəsi kiçik sənəddir, ancaq onunla keçilən sərhədlər böyük bir coğrafiyanın gələcəyinə açılan qapı ola bilər:
“Bu səbəbdən məsələni yalnız “ xarici pasportsuz səyahət” kimi qiymətləndirmək doğru olmaz. Burada söhbət Türk dünyasının bir-birinə nə qədər yaxın ola biləcəyinin praktik sınağından gedir.

Əgər bu təşəbbüs uğurla həyata keçirilərsə, beş ölkə arasında yalnız səfər prosedurları sadələşməyəcək - insanların bir-birini daha yaxından tanıması, ortaq mədəni məkan hissinin güclənməsi və vahid Türk dünyası ideyasının gündəlik həyatda daha real görünməsi üçün yeni mərhələ başlayacaq.

Sərhədlərin mövcudluğu dövlətlərin suverenliyinin göstəricisidir. Amma sərhədlərin insanları bir-birindən uzaqlaşdırmaması da müasir dünyanın mühüm həqiqətidir. Türk dünyası üçün qarşıdakı hədəf məhz budur: dövlətlərin müstəqilliyini qoruyaraq xalqların yaxınlığını artırmaq. Bəzən böyük tarixi proseslər böyük sözlərlə deyil, bir insanın cibində daşıdığı kiçik bir şəxsiyyət vəsiqəsi ilə başlayır”.

Elmir Mustafa