1993-cü il oktyabrın 3-də Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi müstəqilliyin ilk illərində ölkənin üzləşdiyi ağır siyasi böhranın aradan qaldırılması, dövlət qurumlarının formalaşdırılması və qarşıdakı inkişaf strategiyasının müəyyənləşdirilməsi baxımından yeni mərhələnin başlanğıcı oldu.
Bu tarixdən etibarən dövlət müstəqilliyinin qorunması, ictimai-siyasi sabitliyin təmin edilməsi, iqtisadiyyatın bərpası, hüquqi və demokratik dövlət quruculuğunun əsaslarının möhkəmləndirilməsi, eləcə də Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqelərinin gücləndirilməsi dövlət siyasətinin başlıca istiqamətlərini təşkil etdi.
Həmin dövrdə qarşıda duran başlıca vəzifə dövlət müstəqilliyinin qorunması və möhkəmləndirilməsi idi. Siyasi qarşıdurmalar, iqtisadi tənəzzül, hərbi təhlükələr və ictimai sabitliyin pozulması müstəqil dövlətçiliyin gələcəyi ilə bağlı ciddi çağırışlar yaradırdı. Belə mürəkkəb şəraitdə Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı dövlət idarəçiliyində sabitliyin və ardıcıllığın təmin olunmasına, idarəetmə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsinə və ölkənin qarşısında duran əsas problemlərin sistemli şəkildə həllinə şərait yaratdı. Bu mərhələdə dövlətçilik prinsiplərinin möhkəmləndirilməsi müstəqilliyin dönməzliyinin təmin olunmasının əsas şərtlərindən birinə çevrildi.
1994-cü ildə “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması Azərbaycanın enerji ehtiyatlarının beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunmasına və ölkənin uzunmüddətli iqtisadi inkişaf perspektivlərinin formalaşmasına yeni imkanlar yaratdı. Xarici investisiyaların cəlb edilməsi, enerji sektorunda beynəlxalq tərəfdaşlığın genişləndirilməsi və bazar iqtisadiyyatına keçid istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər iqtisadi siyasətin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirdi. Bununla yanaşı, enerji gəlirlərinin ölkənin sosial-iqtisadi inkişafına, infrastrukturun yenilənməsinə və iqtisadi potensialın şaxələndirilməsinə yönəldilməsi üçün mühüm zəmin yarandı.
Dövlət quruculuğunun hüquqi bazasının yaradılması da həmin dövrün əsas istiqamətlərindən idi. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi ilə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi müstəqil dövlətin siyasi və hüquqi sisteminin əsaslarını müəyyənləşdirdi. Dövlət hakimiyyətinin təşkili, insan hüquq və azadlıqlarının təminatı, demokratik və dünyəvi dövlət prinsipləri Konstitusiyada təsbit edildi. Eyni zamanda, azərbaycançılıq məfkurəsinin dövlətçilik ideologiyasının mühüm dayaqlarından birinə çevrilməsi cəmiyyətin milli həmrəyliyinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edən amillərdən oldu.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin qeyd etdiyi kimi, biz Azərbaycanda demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət qururuq: “Bu üç söz bizim dövlət quruculuğumuzun əsas mənasını, məzmununu, əsas prinsiplərini təşkil edir. Bu sözlərin üçü də - demokratiya da, hüquq da, dünyəvilik də insan haqlarından irəliyə gələn sözlərdir. Beləliklə, biz müstəqil Azərbaycanda öz strateji yolumuzu artıq müəyyən etmişik və bu yolla gedirik”.
Digər mühüm istiqamət Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin möhkəmləndirilməsi idi. Bu dövrdə milli maraqlara əsaslanan, dövlətin müstəqil qərarvermə imkanlarını qoruyan və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığa söykənən xarici siyasət xətti formalaşdırıldı. Müxtəlif dövlətlərlə siyasi, iqtisadi və diplomatik əlaqələrin inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq tərəfdaşlıq imkanlarını genişləndirdi. Enerji, nəqliyyat və regional əməkdaşlıq layihələrinin həyata keçirilməsi isə ölkənin iqtisadi əlaqələrinin şaxələndirilməsinə, tranzit imkanlarının artmasına və regional proseslərdə rolunun möhkəmlənməsinə şərait yaratdı.
Beləliklə, xarici siyasət dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi və milli maraqların beynəlxalq müstəvidə təmin olunmasının əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi. Heydər Əliyevin formalaşdırdığı dövlətçilik və inkişaf strategiyası sonrakı mərhələdə ölkənin qarşısında duran əsas vəzifələrin müəyyənləşdirilməsi üçün möhkəm siyasi baza yaratdı. 2003-cü ildə cənab İlham Əliyevin Prezident seçilməsi ilə bu siyasi kurs yeni dövrün çağırışları və ölkənin strateji prioritetləri nəzərə alınmaqla davam etdirildi. Dövlət başçısının rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət nəticəsində Azərbaycanın sosial-iqtisadi və müdafiə potensialı daha da gücləndirildi, dövlətin qarşısında duran strateji hədəflərin reallaşdırılması üçün geniş imkanlar formalaşdırıldı.
2020-ci il Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində isə dövlət suverenliyinin tam təmin olunması ölkənin müasir tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Hazırda işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri, Böyük Qayıdış Proqramının ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsi, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təmin olunması bu mərhələnin əsas istiqamətlərindən birini təşkil edir.
Beləliklə, Ulu Öndərin müəyyən etdiyi dövlətçilik xətti müasir dövrdə yeni məzmunla davam etdirilərək Azərbaycanın suverenliyinin möhkəmləndirilməsi, ərazi bütövlüyünün təmin olunması və azad edilmiş ərazilərin dayanıqlı inkişafının təmin edilməsi istiqamətində öz ifadəsini tapır.
Elşən Alıyev
YAP Daşkəsən rayon təşkilatının sədr müavini
