İnsan yalan danışarkən mimikasını və jestlərini nəzarətdə saxlamağa çalışsa da, istifadə etdiyi sözlər və hadisələri necə nəql etməsi müəyyən ipucları verə bilər. Məhkəmə linqvisti Kirsti Kinqin fikrincə, təkrarlanan ifadələr, hadisələrin qeyri-adi ardıcıllıqla danışılması, insanlardan sözlə uzaqlaşmaq və konkret detallara az yer verilməsi diqqət çəkən əlamətlərdəndir.

HİT.az-ın məlumatına görə, mütəxəssislər yalanı müəyyənləşdirmək üçün danışıq zamanı beş məqamı nəzərə almağı tövsiyə edirlər. Bununla belə, bu əlamətlərin heç biri təkbaşına yalan danışıldığını sübut etmir. Onlar yalnız əlavə suallar vermək və deyilənləri daha diqqətlə yoxlamaq üçün əsas ola bilər.

Birinci əlamət – söz və ifadələrin həddindən artıq təkrarlanmasıdır. İnsan hadisəni danışarkən eyni sözlərə, əvəzliklərə və ifadələrə dəfələrlə qayıdır, lakin yeni təfərrüatlar vermirsə, bu, diqqət çəkə bilər. Belə hal uydurulmuş versiyanı qorumaq və eyni zamanda fikirləri düzgün ifadə etmək cəhdindən qaynaqlana bilər. Ancaq həyəcan və fikri toplamaqda çətinlik də təkrarlara səbəb olur.

İkinci əlamət əsas məlumatdan əvvəl lazımsız detallara geniş yer verilməsidir. Bəzi insanlar hadisənin mahiyyətini dərhal açıqlamaq əvəzinə uzun-uzadı izahlar verir, ikinci dərəcəli məqamlardan danışır və əsas məsələyə gec keçir. Bu, diqqəti vacib faktdan yayındırmaq cəhdi ola bilər. Lakin insanın hadisəni ətraflı danışması mütləq yalan söylədiyi anlamına gəlmir.

Üçüncü əlamət söhbətdə adı çəkilən şəxslərdən sözlə məsafə saxlamaqdır. Məsələn, insan konkret şəxsin adını çəkmək əvəzinə “o adam”, “bu şəxs” kimi ifadələrdən istifadə edə bilər. Belə danışıq bəzən həmin şəxslə əlaqəni zəiflətmək və ya emosional məsafə yaratmaq istəyini göstərə bilər. Bununla belə, stress, narahatlıq və şəxsi münasibətlər də bu cür ifadələrə səbəb ola bilər.

Dördüncü əlamət hadisənin konkret hissi detallarının çatışmamasıdır. İnsan yaşadığı bir hadisəni danışarkən gördüyü mənzərə, eşitdiyi səslər və hiss etdiyi fiziki reaksiyalar barədə təfərrüatlar verə bilər. Uydurulmuş hekayələrdə isə bəzən ümumi ifadələr üstünlük təşkil edir, hadisənin necə baş verdiyini təsəvvür etməyə kömək edən detallar az olur. Bununla belə, yaddaşın zəifliyi və güclü stress də xatirələrin natamam olmasına gətirib çıxara bilər.

Beşinci əlamət şəxsi məsuliyyətdən yayınmaq üçün “mən” əvəzinə “biz” əvəzliyindən istifadə edilməsidir. Söhbət insanın öz qərarından və ya hərəkətindən gedəndə qəfil “biz belə etdik” deməsi məsuliyyəti başqaları ilə bölüşdürmək cəhdi ola bilər. Xüsusilə insan öz rolunu aydın izah etmirsə, bu məqam əlavə suallar verməyə əsas yarada bilər.

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, yalanı yalnız danışıq tərzinə əsasən müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Ən düzgün yanaşma deyilənlərdəki ziddiyyətləri araşdırmaq, konkret suallar vermək və məlumatları mövcud faktlarla müqayisə etməkdir. İlk təəssürat və ayrı-ayrı nitq xüsusiyyətləri insan haqqında qəti nəticə çıxarmaq üçün kifayət etmir.

Samir