Con Hopkins Universitetinin alimləri irsiyyətin yeni mexanizmini aşkar ediblər — bu proses DNT ardıcıllığının dəyişməsi ilə deyil, genlərin aktivliyini tənzimləyən kimyəvi işarələrin ötürülməsi ilə bağlıdır. 

HİT.az xəbər verir ki, tədqiqat “Nature Genetics” jurnalında dərc olunub.

Tədqiqatçılar laboratoriya siçanlarının üç nəsli üzərində araşdırma apararaq DNT metilasiyası nümunələrinin necə ötürüldüyünü izləyiblər. Metilasiya genləri aktivləşdirib-söndürə bilən kimyəvi “açarlar” rolunu oynayır.

Alimlər DNT-nin uzun hissələrini sekvensiya edib, eyni zamanda qaraciyər və əzələ toxumalarında metilasiyanı analiz ediblər. Ümumilikdə epigenetik işarələrin təxminən 93%-i Mendel qanunlarına uyğun şəkildə irsən ötürülüb. Lakin 7% hallarda bu qaydadan kənarlaşmalar qeydə alınıb.

Xüsusi maraq doğuran 54 genom sahəsində valideynlərdə olmayan metilasiya işarələrinin nəsildə ortaya çıxdığı müəyyən edilib. Bəzi hallarda alimlər para-mutasiya adlanan nadir hadisəni müşahidə ediblər: bir gen nüsxəsindəki işarənin digər nüsxəyə köçürülməsi.

Əvvəllər bu fenomen yalnız bitkilərdə, həşəratlarda və genetik modifikasiya olunmuş orqanizmlərdə müşahidə olunmuşdu, lakin adi məməlilərdə deyil.

Aşkarlanan para-mutasiya nümunələrindən biri spermatozoidlərin inkişafı ilə bağlı genə təsir edib. Bu genin aktivliyinin azalması əvvəllər insan sonsuzluğu ilə əlaqələndirilib.

Müəlliflər hesab edirlər ki, epigenetik dəyişikliklər orqanizmlərə mühitə daha sürətli uyğunlaşmaq imkanı verə bilər, nəinki DNT mutasiyaları. Tədqiqatçılar indi oxşar mexanizmlərin insanlarda da olub-olmadığını araşdırmağı planlaşdırırlar.

Alimlərin fikrincə, bu nəticələr irsi xəstəliklərin diaqnostik yanaşmasını dəyişə bilər: gələcəkdə yalnız DNT deyil, epigenetik işarələrin də analiz olunması tələb oluna bilər.

Samir