Səudiyyə Ərəbistanının Umm-Cirsan bölgəsində səhranın altında lava mağaraları aşkar edilib və burada minilliklər əvvələ aid insan həyatının izləri üzə çıxarılıb. Alimlər Neolit dövründən Tunc dövrünə qədər uzanan təkrar məskunlaşma sübutları tapıblar.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə “Daily Galaxy” yazır.
“Məlumdur ki, onilliklər boyu Ərəbistanın sərt və quraq iqlimi arxeoloji tapıntıların qorunmasını çətinləşdirib. Külək, istilik və eroziya keçmiş insan fəaliyyətinin zəif izlərini tez-tez məhv edib. Lakin bu tədqiqat göstərir ki, mağaralar və lava tunelləri təbii ‘arxiv’ kimi çıxış edərək tarixin itirilməsinin qarşısını ala bilir”, deyə materialda qeyd olunur.
Layihə Qriffit Universitetinin İnsan təkamülü üzrə Avstraliya Tədqiqat Mərkəzi tərəfindən həyata keçirilib və uzun müddət diqqətdən kənarda qalan bu yeraltı sahələrə fokuslanıb. Tədqiqat qədim icmaların regionda necə hərəkət etdiyini və dəyişən şəraitə necə uyğunlaşdığını yenidən qurmağa kömək edir.
Alimlərin məlumatına görə, Mədinədən təxminən 125 km şimalda yerləşən böyük lava tuneli olan Umm-Cirsan təxminən 7000 il ərzində maldar icmalar üçün sığınacaq kimi istifadə edilib və insanlar bu əraziyə minilliklər boyunca dəfələrlə qayıdıblar.
Doktor Metyu Stüart bildirib: “Umm-Cirsandakı tapıntılar bizə qədim Ərəbistan xalqlarının həyatına nadir baxış imkanı verir, təkrarlanan məskunlaşma mərhələlərini üzə çıxarır və bu bölgələrdə bir zamanlar mövcud olan maldarlıq fəaliyyətinə işıq salır".
Onun sözlərinə görə, mağara çox güman ki, maldarlıq marşrutları üzərində əsas dayanacaq olub və oazisləri birləşdirərək köçəri icmalara mal-qara sürmək imkanı yaradıb.
“Lava tunellərinin daxilindəki qayaüstü təsvirlərdə iri buynuzlu heyvanlar, qoyunlar, keçilər və itlər təsvir olunur. Tapılan heyvan qalıqları ilə birlikdə bu, köçəri maldarlıq həyat tərzini daha aydın şəkildə göstərir”, deyə materialda qeyd edilir.
Professor Maykl Petraglia bildirib ki, bu, Səudiyyə Ərəbistanında lava tunellərinin bu qədər dərindən öyrənildiyi ilk haldır: “Yeraltı obyektlər arxeologiya üçün qlobal əhəmiyyət daşısa da, bizim tədqiqatımız Səudiyyə Ərəbistanında bu tip ilk kompleks araşdırmadır. Bu tapıntılar mağaralar və lava tunellərində multidissiplinar tədqiqatların potensialını göstərir və Ərəbistanın qədim keçmişinə unikal bir pəncərə açır”.
Samir
