Astronomlar superkütləli qara dəliyin “yenidən fəallaşmasının” ən aydın görüntülərindən bəzilərini əldə ediblər. Uzaq “J1007+3540” qalaktikasının mərkəzində yerləşən bu obyekt təxminən 100 milyon illik “yuxu”dan sonra yenidən güclü plazma axınları püskürtməyə başlayıb.
HİT.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri “Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (MNRAS)” jurnalında dərc olunub.
Müşahidələr göstərib ki, qara dəliyin aktivliyi kosmik miqyasda baş verən vulkan püskürməsini xatırladır. Maddə axınları təxminən bir milyon işıq ili məsafəsinə qədər uzanaraq nəhəng strukturlar formalaşdırır. Məlumatlar Niderlandda yerləşən “Low Frequency Array” radioteleskopu və Hindistanda yenilənmiş “Giant Metrewave Radio Telescope” vasitəsilə əldə olunub.
Alimlər müəyyən ediblər ki, bu qalaktika belə hadisəni ilk dəfə yaşamır. Onun strukturunda əvvəlki aktivlik mərhələlərindən qalan “köhnə” plazma sahələrinin izləri görünür. Bu sahələrin daxilində isə qara dəliyin yenidən “işə düşdüyünü” göstərən daha kompakt yeni axınlar formalaşır.
“Təsəvvür edin ki, uzun fasilədən sonra yenidən püskürən kosmik vulkan — sadəcə onun axınları milyonlarla işıq ili boyunca uzanır”, deyə tədqiqatın rəhbəri Şobha Kumari izah edib.
Obyektin maraqlı xüsusiyyətlərindən biri də plazma axınlarının qalaktikalar toplusunun ekstremal mühiti ilə toqquşmasıdır. Yüksək təzyiqli isti qaz bu axınları sıxır və əyir, nəticədə onlara qeyri-adi forma verir. Strukturun şimal hissəsi xüsusilə güclü deformasiyaya uğrayıb: burada plazma axınları əyilir, sıxılır və spektr analizi hissəciklərin enerji itirdiyini, yəni “qocaldığını” göstərir.
Bundan əlavə, astronomlar milyonlarla işıq ili boyunca uzanan seyrək maddədən ibarət uzun bir “quyruq” aşkar ediblər. Bu, plazmanın qalaktikalararası mühitdə necə yayılıb “dartıldığını” nümayiş etdirir.
Tədqiqatçıların sözlərinə görə, bu cür obyektlər qara dəliklərin aktiv və “yuxu” vəziyyətləri arasında necə keçid etdiyini və onların püskürmələrinin zamanla qalaktikaların formasını necə dəyişdirdiyini anlamağa kömək edir. Məlum olub ki, qalaktikaların təkamülü hamar proses deyil, qara dəliyin enerjisi ilə ətraf mühitin təzyiqi arasında davamlı mübarizədir.
Gələcəkdə alimlər “J1007+3540” qalaktikasının mərkəzi bölgəsini daha ətraflı araşdıraraq yeni plazma axınlarının bu mürəkkəb kosmik mühitdə necə yayıldığını izləməyi planlaşdırırlar.
Samir
