Türkiyənin qədim Aspendos şəhərində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı eramızın III əsrinə aid nadir mozaika tapılıb. 

HİT.az xəbər verir ki, “Arkeonews” nəşrinin yazdığına görə, əsər Roma dövrünün Anadolu mozaika sənətində nadir rast gəlinən səhnələrdən birini – qədim Evrimedont çayının ilahiləşdirilmiş gənc obrazını təsvir edir.

Mozaika Aspendosun akropolunu məşhur Roma teatrı ilə birləşdirən qədim Teatr küçəsində aşkar olunub. Türkiyənin Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin məlumatına görə, tapıntı şəhər meydanı ilə şərq qala divarları arasında yerləşən mozaika ilə bəzədilmiş tikiliyə məxsusdur.

Kompozisiyanın mərkəzində “Gənc Evrimedont” təsvir olunub. Tədqiqatçılar bu fiqurun qədim Evrimedont çayının (indiki Köprüçay) ilahi təcəssümü olduğunu müəyyən ediblər. Mozaika həm yüksək qorunma səviyyəsi, həm də yerli çay tanrısının bu qədər dəqiq identifikasiya olunması baxımından xüsusi maraq doğurur.

Su ilə əlaqəli tikili

Aşkarlanan tikilinin eni təxminən 6 metr, uzunluğu isə 25 metrdir. Arxeoloqlar hazırda 6x7,5 metrlik hissəni araşdırıblar, lakin mozaikanın daha geniş əraziyə yayıldığı ehtimal edilir.

İlkin nəticələr göstərir ki, bina III əsrin əvvəllərində hovuz və ya su ilə bağlı obyekt kimi inşa edilib. Eramızın 262-ci ilində baş vermiş güclü zəlzələdən sonra isə daxili divarlarla daha kiçik bölmələrə ayrılıb.

Su və bərəkət rəmzi

Mozaikanın fiqurlu hissəsində gənc Evrimedont başında və əlində qamış yarpaqları ilə təsvir olunub. O, içindən su axan amforanın yanında uzanıb və ətrafında balıqlar üzür.

Qədim yunan və Roma sənətində çaylar tez-tez ilahi varlıqlar kimi təqdim olunurdu. Onlar məhsuldarlıq, həyat və rifahın simvolu hesab edilirdi.

Aspendos üçün bu təsvir xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şəhərin inkişafı və iqtisadi rifahı məhz Evrimedont çayı ilə sıx bağlı olub. Çay həm ticarət yollarına çıxışı təmin edir, həm də kənd təsərrüfatının əsas su mənbəyi rolunu oynayırdı.

Alimlər qeyd edirlər ki, çay tanrısının gənc obrazda təqdim olunması da qeyri-adidir. Klassik sənətdə belə ilahilər adətən yaşlı və saqqallı kişilər kimi təsvir edilirdi. Gənc Evrimedont isə yenilənmə, hərəkət və məhsuldarlıq ideyalarını ön plana çıxarır.

Roma sənətinin nadir nümunəsi

Türkiyə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin məlumatına görə, mozaika kiçik daş və şüşə elementlərdən – teseralardan hazırlanıb. Bu texnika ustaya rəng keçidlərini və detalları son dərəcə dəqiq işləməyə imkan verib.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, tapıntı Roma dövrü Anadolu mozaika sənətinin öyrənilməsi baxımından böyük elmi əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə yerli çayın, şəhər tarixinin və yüksək sənətkarlığın bir kompozisiyada birləşməsi onu unikal edir.

Türkiyənin mədəniyyət və turizm naziri Mehmet Nuri Ersoy mozaikanı “fövqəladə elmi əhəmiyyətə malik kəşf” adlandırıb.

Aspendos yalnız teatr deyil

Aspendos bu gün əsasən Aralıq dənizi hövzəsinin ən yaxşı qorunub saxlanılmış Roma teatrlarından biri ilə tanınır. Eramızın II əsrində tikilmiş teatr möhtəşəm memarlığı ilə diqqət çəkir.

Şəhər həmçinin Anadolunun ən mühüm Roma su kəməri sistemlərindən biri ilə məşhurdur. Həm teatr, həm də akveduklar 2015-ci ildən UNESCO-nun Dünya İrsi üzrə İlkin Siyahısına daxil edilib.

Arxeoloqlar hesab edirlər ki, qazıntılar davam etdikcə mozaikanın torpaq altında qalan hissələri Aspendosun memarlığı və şəhər həyatı haqqında daha çox məlumat ortaya çıxara bilər.

Samir