NASA-nın “Transit Exoplanet Survey Satellite” (“TESS”) peyki ölçülərinə görə Günəş sisteminin nəhəng planetləri ilə müqayisə oluna bilən, lakin sıxlıqları son dərəcə aşağı olan iki yeni ekzoplanet aşkarlayıb. 

Hit.az xəbər verir ki, Oksford Universitetinin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu eyni ulduz sistemində yerləşən bu qeyri-adi planetlərin sirrini araşdırmağa başlayıb.

Astronomlar Günəş sistemindən kənarda yerləşən planetləri araşdırarkən zaman-zaman gözlənilməz xüsusiyyətlərə malik səma cisimləri ilə qarşılaşırlar. “TESS” peykinin son müşahidələri də belə kəşflərdən birinə imkan verib.

NASA-nın indiyədək aşkar etdiyi ən “tüklü” planetlər kimi xarakterizə etdiyi bu iki yeni dünya ölçülərinə görə Yupiterlə müqayisə olunsa da, kütlə və sıxlıq baxımından olduqca yüngüldür. Tədqiqatçılar onların sıxlığını hətta pambıq şəkəri ilə müqayisə edirlər.

Oksford Universitetinin Fizika fakültəsinin alimi Corc Dansfildin rəhbərlik etdiyi komanda “TESS” teleskopundan əldə olunan siqnalları təhlil edərək bu qeyri-adi sistemi müəyyənləşdirib.

“TOI-791 b” adlı planet ölçüsünə görə demək olar ki, Yupiterə bərabərdir. Lakin onun kütləsi Yupiterin cəmi 3 faizi qədərdir.

Sistemdəki ikinci planet – “TOI-791 c” isə həcm baxımından Yupiterdən də böyük olsa da, kütləsi Yupiterin cəmi 5,9 faizinə bərabərdir.

Belə “super tüklü” planetlər Kainatda onsuz da olduqca nadir hesab olunur. Onların ikisinin eyni ulduz sistemində yanaşı yerləşməsi isə alimlər arasında böyük maraq doğurub.

NASA-nın “Ames Research Center” mərkəzinin alimi Stiv Hauell bildirib ki, nəhəng planetlərin formalaşması bütün planet sistemlərinin təkamülünə təsir göstərir. Buna görə də Yupiter ölçüsündə, lakin bu qədər yüngül planetlərin öyrənilməsi Kainatın keçmişini anlamaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Planetlərin kütləsi necə müəyyən edilib?

Planetlərin həqiqi kütləsini hesablamaq üçün alimlər xüsusi müşahidə metodundan istifadə ediblər.

2018-ci ildə buraxılan “TESS” missiyası “Kepler” layihəsinin müşahidə sahəsini təxminən 400 dəfə genişləndirmək məqsədi daşıyırdı. Peyk bu günədək 7 931 ekzoplanet namizədi aşkar edib, onlardan 897-si artıq təsdiqlənib.

“TOI-791” sistemi üzrə yeddi il ərzində ümumilikdə 1122 günlük müşahidə məlumatı toplanıb.

Bu məlumatların təhlili göstərib ki, hər iki planet qeyri-adi dərəcədə uzun orbital dövrə malikdir. Bundan başqa, onlar ulduzlarının ətrafında dövr edərkən bir-birlərinə güclü cazibə təsiri göstərirlər. Bu qarşılıqlı təsir planetlərin ulduzun qarşısından keçmə vaxtlarında kiçik dəyişikliklər yaradır.

Alimlər məhz bu zaman fərqlərini analiz etməklə planetlərin kütləsini yüksək dəqiqliklə hesablaya biliblər.

Hazırda tədqiqatçılar bu pambıq şəkərini xatırladan planetlərin necə formalaşdığını və atmosferlərinin kimyəvi tərkibinin onların öz oxu ətrafında fırlanmasına necə təsir etdiyini araşdırmağa davam edirlər.

Samir