Rusiyanın hücumları nəticəsində Böyük Odessa limanlarının fəaliyyətinin dayanması artıq Ukraynada istehsalın azalmasına, ixracın zəifləməsinə və valyuta gəlirlərinin itirilməsinə səbəb olur.
HİT.az xəbər verir ki, "NV" nəşrinin yazdığına görə, ölkənin dəmir filizi məhsulları ixracının təxminən yarısı təhlükə altındadır və ekspertlər dəniz daşımalarının yaxın vaxtlarda bərpa olunacağını gözləmirlər.
İyulun 22-dən etibarən Ukrayna limanlarına gəmilərin girişinin dayanmasından sonra gəmi sahibləri liman infrastrukturuna və ticarət gəmilərinə edilən hücumlar səbəbindən reysləri ləğv etməyə başlayıblar.
"Ferrexpo" şirkətinə məxsus məhsul daşıyan gəmilərdən biri Rusiya pilotsuz uçuş aparatlarının hücumu nəticəsində zədələnib, ekipaj üzvlərindən biri həlak olub.
Şirkət yaxın gələcəkdə dəniz yolu ilə ixracı bərpa etməyin mümkün olmadığını açıqlayıb. "Poltava" Dağ-Mədən və Emal Kombinatı isə avqustun 3-dən məhsulun göndərilməsində yaranan çətinliklər və "Ukrzaliznıtsya"nın yükdaşıma tariflərinin artırılması səbəbindən fəaliyyətini dayandırmağı planlaşdırdığını bildirib.
"Cənub" Dağ-Mədən və Emal Kombinatı da istehsalın dayandırıldığını elan edib. Sektorun digər müəssisələri isə eyni logistik problemlər səbəbindən hasilatı azaltmağa hazırlaşır.
Ekspertlərin hesablamalarına görə, ilin ilk yarısında Ukraynanın dəmir filizi məhsullarının təxminən 50 faizi dəniz yolu ilə ixrac olunurdu. Bu, əsasən Çinə göndərilən aylıq təxminən 1 milyon ton dəmir filizi konsentratına bərabərdir.
İqtisadçı İrina Kosse bildirib ki, dəniz Ukrayna üçün əsas ticarət marşrutudur və onu tam əvəz etmək mümkün deyil, yalnız yükün bir hissəsini alternativ istiqamətlərə yönləndirmək olar.
Dunay çayı, Polşa, Rumıniya və Bolqarıstan üzərindən daşımalar həm məhdud buraxılış qabiliyyətinə malikdir, həm də xeyli baha başa gəlir. Mövcud dünya bazar qiymətləri və dəmir yolu tariflərinin artması fonunda bu marşrutlar bir çox hallarda iqtisadi baxımdan səmərəsiz hesab olunur.
"GMK Center"in rəhbəri Stanislav Zinçenkonun sözlərinə görə, 2022-ci ildə Avropa limanları vasitəsilə ixrac yüksək dəmir filizi qiymətləri sayəsində mümkün idi. Hazırda isə əməliyyat və nəqliyyat xərclərinin artması bu marşrutların rentabelliyini azaldıb.
Əlavə çətinlik kimi Avropada tələbatın zəifləməsi və Ukrayna filizinin ənənəvi alıcılarının bir hissəsinin fəaliyyətini dayandırması göstərilir. Quru marşrutları ilə ixracın artırılması isə sərhəd-keçid məntəqələrinin məhdud imkanları və Dunay çayında suyun səviyyəsinin aşağı olması səbəbindən çətinləşir.
Ekspertlərin qiymətləndirməsinə əsasən, yalnız dəmir filizi ixracının azalması Ukraynaya hər ay 60–70 milyon ABŞ dolları həcmində valyuta gəlirinin itirilməsinə səbəb ola bilər. İllik itkilərin isə 700–800 milyon dollara çatacağı proqnozlaşdırılır. Dəmir filizi sektorunda istehsalın 40 faizədək azalması ehtimal edilir.
Vəziyyəti Avropa İttifaqının Karbon Sərhəd Tənzimləmə Mexanizmi (CBAM), Ukrayna poladına tətbiq olunan yeni kvotalar, dəmir yolu tariflərinin artırılması və müharibə riskləri daha da ağırlaşdırır.
"Dragon Capital" analitikləri hesab edirlər ki, sektor hələ ən çətin mərhələyə yeni daxil olur və mövcud məhdudiyyətlərin tam təsiri hələ özünü göstərməyib.
"Metinvest" şirkəti isə "NV" nəşrinə açıqlamasında təhlükəsiz dəniz daşımalarının bərpasının dövlətin əsas prioritetlərindən biri olmalı olduğunu vurğulayıb. Şirkətin fikrincə, gəmiçiliyin bərpa olunmaması Ukraynanın ixrac, vergi daxilolmaları və valyuta gəlirlərinin əhəmiyyətli hissəsini itirməsinə, dağ-mədən müəssisələrinin isə uzunmüddətli dayanmalara və istehsalın daha da azalmasına səbəb ola bilər.
Samir
