İsveçrəli alimlərin meyvə milçəkləri üzərində apardığı yeni araşdırma göstərib ki, bəzi unudulmuş xatirələr tamamilə silinmir, əksinə, beyində "səssiz" formada qalaraq sonradan yenidən aktivləşdirilə bilər. 

HİT.az xəbər verir ki, bu barədə "The Independent" nəşri yazıb.

Tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, yaddaş mükəmməl mexanizm deyil: bəzi xatirələr zaman keçdikcə itir, digərləri isə gizli vəziyyətdə qalır.

"Əsl xatirələrin bərpasını və saxta xatirələrin formalaşmasını tənzimləyən neyron mexanizmlər hələ də tam öyrənilməyib", – deyə alimlər qeyd ediblər.

Araşdırma çərçivəsində meyvə milçəklərinə müəyyən bir qoxunu zəif elektrik cərəyanı ilə əlaqələndirmək öyrədilib. Təlimdən dərhal sonra milçəklər həmin qoxudan uzaq durmağa başlayıblar. Lakin 24 saat sonra bu davranış yoxa çıxıb və sanki xatirə unudulub.

Bununla belə, alimlər təlim zamanı mövcud olan şəraiti yenidən yaradaraq milçəkləri eyni qoxuya məruz qoyduqda, xoşagəlməz xatirə bərpa olunub və həşəratlar yenidən həmin qoxudan qaçmağa başlayıblar.

Maraqlıdır ki, bu "xatırlatma" yalnız təlim kamerasındakı əvvəlki mühit – eyni tekstura və işıqlandırma – tam şəkildə bərpa edildikdə təsir göstərib.

Milçəklərin beynini araşdıran tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, yaddaşla əlaqəli ilkin sinir fəaliyyəti nümunəsi zamanla zəifləsə də, onun "səssiz izi" müxtəlif neyron qruplarında qalır. Müvafiq xatırlatma vasitəsilə bu iz yenidən aktivləşdirilə bilir.

"Bu səssiz vəziyyətdən sonra verilən xatırlatma ilkin yaddaş izini yenidən aktivləşdirərək xatirənin bərpasına səbəb olur", – araşdırmada qeyd olunub.

Alimlər həmçinin bəzi hallarda milçəklərdə saxta xatirələrin formalaşdığını da müşahidə ediblər.

Başqa bir təcrübədə milçəklər elektrik impulsu ilə əlaqələndirilməyən fərqli bir qoxuya məruz qalıblar. Daha sonra həmin təhlükəsiz qoxu "xatırlatma" kimi istifadə edildikdə, milçəklər onu da təhlükəli hesab edərək ondan uzaq durmağa başlayıblar.

"Xatırlatma mexanizminə müdaxilə bərpa prosesini təhrif edə və saxta xatirələrin yaranmasına səbəb ola bilər", – tədqiqat müəllifləri bildiriblər.

Araşdırma göstərib ki, saxta xatirələrin yaranmasında iştirak edən beyin yolları əsl xatirələrin bərpasında istifadə olunan sinir şəbəkələrindən fərqlənir. Bu isə ən azı meyvə milçəklərində beynin həqiqi və təhrif olunmuş xatirələri müxtəlif neyron zəncirləri vasitəsilə emal etdiyini göstərir.

Alimlər vurğulayırlar ki, meyvə milçəklərinin yaddaş sistemi insan yaddaşı ilə eyni olmasa da, əldə olunan nəticələr xatirələrin bərpasının saxlanıldığı kontekstdən asılı ola biləcəyini göstərir.

"Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, unudulmuş xatirələr rekonstruktiv proses vasitəsilə yenidən üzə çıxa bilər", deyə alimlər yekunlaşdırıblar.

Samir