B-2 “Spirit” bombardmançısının düşmən ərazisində qəzaya uğraması təkcə ekipajın xilas edilməsi əməliyyatı deyil, həm də ABŞ-ın milli təhlükəsizliyi üçün ciddi fövqəladə vəziyyət olardı. Səbəb təyyarənin unikal texnologiyalarının düşmən üçün böyük kəşfiyyat marağı yarada bilməsidir.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə “Wionews” yazıb.
B-2-nin ekipajı cəmi iki pilotdan ibarətdir. Lakin qəza zamanı ABŞ hərbçiləri eyni vaxtda iki problemi həll etməli olardılar: pilotları taparaq təxliyə etmək və təyyarənin qalıqlarının ələ keçirilməsinə imkan verməmək.
Digər Amerika döyüş təyyarələrinin ekipajları kimi, B-2 pilotları da düşmən ərazisində sağ qalmaq və fəaliyyət göstərmək üçün xüsusi avadanlıqla təchiz olunurlar. Bu avadanlıqlara şifrələnmiş rabitə vasitələri və qəza siqnal cihazları daxildir.
Qəza baş verdikdə döyüş axtarış-xilasetmə qüvvələri əməliyyata cəlb oluna bilər. Lakin əməliyyatın mürəkkəbliyi təyyarənin təhlükəsiz ərazidən nə qədər uzaqda düşməsindən və düşmənin həmin əraziyə nə dərəcədə nəzarət etməsindən asılı olacaq.
B-2-nin katapult sistemi ACES II oturacaqlarından istifadə edir. İki pilotun hər biri ayrıca katapult edə bilər. Bundan sonra sistem paraşütün açılmasını və qəza avadanlığından istifadəni təmin edir.
Məhv edilmiş B-2 ABŞ üçün xüsusi problem yaradardı. Çünki qəza yerində çoxsaylı məxfi texnologiyaların elementləri qala bilər.
Qalıqlarda təyyarənin radarda görünməsini azaltmaq üçün istifadə olunan örtük elementləri, avionika komponentləri, radioelektron mübarizə sistemləri və müasir hava hücumundan müdafiə sistemlərini yarmaq üçün hazırlanmış digər texnologiyalar ola bilər.
Məhz buna görə ABŞ hərbçilərinin həssas texnologiyalar daşıyan təyyarələrin qalıqları ilə davranışa dair məxfi prosedurları mövcuddur. B-2-nin düşmən tərəfindən ələ keçirilməsi təhlükəsi yarandıqda, variantlardan biri onun qalıqlarının məhv edilməsi ola bilər.
Bu, son dərəcə bahalı qərar olardı. Bir B-2 bombardmançısının dəyəri təxminən 2,1 milyard dollar qiymətləndirilir. Lakin məxfi texnologiyaların düşmənin əlinə keçməsi təhlükəsi yarandıqda, təyyarənin qorunub saxlanılması artıq əsas prioritet olmur.
İndiyədək itirilən yeganə B-2 “Spirit of Kansas” olub. Təyyarə 2008-ci ildə Quamdakı ABŞ-ın Andersen hərbi hava bazasından havaya qalxarkən qəzaya uğrayıb.
Qəza ABŞ-ın nəzarətində olan ərazidə baş verdiyindən, Amerika hərbçiləri dərhal təyyarənin qalıqlarına çıxış əldə ediblər. Məxfi komponentlər çıxarılıb və nəzarət olunan şəraitdə emal edilib.
Bu hadisə B-2-nin düşmənin nəzarətində olan ərazidə qəzaya uğramasından prinsipial şəkildə fərqlənir.
B-2 mürəkkəb hava hücumundan müdafiə sistemlərini yararaq hədəfə çata bilən, radarda az görünən strateji bombardmançı kimi hazırlanıb. Lakin son onilliklərdə Rusiya və Çin radarları, zenit-raket komplekslərini və radioelektron mübarizə vasitələrini əhəmiyyətli dərəcədə təkmilləşdiriblər.
Nisbətən salamat vəziyyətdə olan B-2-ni ələ keçirən düşmən onun konstruksiyasını və radarda görünməzlik texnologiyalarını öyrənmək imkanı əldə edə bilərdi.
Oxşar narahatlıqlar 1999-cu ildə ABŞ-ın F-117 təyyarəsinin Serbiya üzərində vurulmasından sonra da yaranmışdı. Məlumatlara görə, təyyarənin qalıqlarının bir hissəsi Çin tərəfindən tədqiq edilib.
Samir
