1977-ci ildə kosmosa göndərilən NASA-nın “Voyager-1” kosmik aparatı hələ də fəaliyyətini davam etdirir. Hazırda zond Yerdən o qədər uzaqdadır ki, ona göndərilən radio siqnalının çatması 23 saatdan çox vaxt aparır. Bu səbəbdən Yer ilə kosmik aparat arasında bir komanda-cavab dövrü təxminən iki gün çəkir.

HİT.az bu barədə "Scienceblog"a istinadən xəbər verir.

“Voyager-1” Günəşdən saniyədə təxminən 17 kilometr sürətlə uzaqlaşır və insan tərəfindən hazırlanmış Yerə ən uzaq obyekt olaraq qalır.

2026-cı ilin aprel ayına olan məlumata görə, aparatın göyərtəsində iki elmi cihaz – maqnitometr və plazma dalğaları detektoru fəaliyyətini davam etdirirdi. Onların topladığı məlumatlar alimlərə heliosferdən kənardakı mühiti, yəni ulduzlararası fəzanı öyrənməyə imkan verir.

Hazırda zondla məlumat mübadiləsi real vaxt rejimində mümkün deyil. Yer kürəsindən göndərilən əmr aparata 23 saatdan çox müddətdə çatır. Cavab siqnalının geri qayıtması da təxminən eyni qədər vaxt aparır. Beləliklə, yalnız bir “əmr-cavab” dövrü təxminən iki gün çəkir.

Məsafə isə artmaqda davam edir. 2026-cı ilin noyabrında “Voyager-1”in Yerdən bir işıq günü məsafəsinə çatacağı gözlənilir. Bu zaman radio siqnalının yalnız bir istiqamətdə hərəkəti təxminən 24 saat çəkəcək.

“Voyager-1” hələ də elmi məlumatlar göndərsə də, artıq fotoşəkil çəkmir. Kosmik aparatın kameraları 1990-cı ildə Günəş sisteminin son görüntüsünü əldə etdikdən sonra söndürülüb.

Hazırda zond əsasən ətrafındakı kosmik mühit haqqında məlumat toplayır. Maqnitometr maqnit sahələrini, plazma dalğaları detektoru isə aparatın ətrafındakı seyrək plazmada baş verən dalğalanmaları qeydə alır.

Digər elmi cihazlardan biri – aşağı enerjili yüklü hissəciklərin qeydiyyatı sistemi isə enerjiyə qənaət məqsədilə 17 aprel 2026-cı ildə söndürülüb.

Kosmik aparat adi akkumulyatorlardan və ya Günəş panellərindən istifadə etmir. Onun enerji mənbəyi üç radioizotop termoelektrik generatordur.

Bu generatorların daxilində plutonium-238 yerləşir. Radioaktiv parçalanma zamanı yaranan istilik termoelektrik elementlər vasitəsilə elektrik enerjisinə çevrilir. Buna görə də generatorların ayrıca doldurulmasına ehtiyac yoxdur – radioaktiv parçalanma davam etdiyi müddətdə onlar enerji istehsal edə bilirlər.

“Voyager-1”in buraxılışı zamanı üç generatorun ümumi gücü təxminən 470 vatt təşkil edib. Lakin zaman keçdikcə bu göstərici azalır. NASA-nın məlumatına görə, aparat hər il təxminən 4 vatt əlçatan enerji itirir.

Məhz buna görə mühəndislər artıq vacib olmayan sistemləri tədricən söndürməli olurlar.

Aparatın fəaliyyətinin dəqiq nə vaxt başa çatacağı məlum deyil. NASA-nın qiymətləndirməsinə görə, “Voyager” zondları enerji səviyyəsindən asılı olaraq təxminən 2036-cı ilə qədər uzaq kosmik rabitə şəbəkəsinin əhatəsində qala bilər.

Lakin elmi ölçmələr daha əvvəl dayana bilər. Enerji azaldıqca elmi cihazların bir-bir söndürülməsi lazım gələcək. Hətta elmi fəaliyyət tam dayandıqdan sonra belə, aparat müəyyən müddət ərzində siqnal ötürmək qabiliyyətini saxlaya bilər.

NASA hesab edir ki, “Voyager-1” 2012-ci ilin avqustunda heliopauzanı keçib. Heliopauza Günəş küləyinin üstünlük təşkil etdiyi heliosferlə ulduzlararası mühit arasındakı sərhəd hesab olunur.

Lakin bu, aparatın Günəş sistemini bütün mənalarda tərk etdiyi anlamına gəlmir. “Voyager-1” heliosferdən kənara çıxsa da, hələ də Günəşin cazibə təsiri altındadır.

“Voyager-1” 5 sentyabr 1977-ci ildə kosmosa buraxılıb. Onun ilkin missiyası Günəş sisteminin xarici planetlərini araşdırmaq olub.

Aparat 1979-cu ildə Yupiterin, 1980-ci ildə isə Saturnun yanından keçib. Daha sonra Günəşdən uzaqlaşmağa davam edib və bu gün, demək olar ki, yarım əsr əvvəl yaradılmış texnologiya ilə fəaliyyət göstərir.

Hazırda “Voyager-1” məlumatları saniyədə cəmi təxminən 160 bit sürətlə ötürür. Siqnal o qədər zəifdir ki, onu Yer üzündə NASA-nın nəhəng "Deep Space Network" antenaları qəbul edir.

Beləliklə, buraxılışından təxminən 49 il sonra “Voyager-1” artıq ilkin missiyasını yerinə yetirməsə də, insanlığın əldə etdiyi ən uzaq kosmik nöqtədən məlumat göndərməkdə davam edir. Onun topladığı məlumatlar alimlərə başqa heç bir aktiv kosmik aparatın çatmadığı məsafədə ulduzlararası mühiti birbaşa öyrənmək imkanı verir.

Samir