Günəşi tədqiq etməyə imkan verən dünyanın ən böyük teleskopu Havay adalarının Maui adasında, dəniz səviyyəsindən 3 min metr yüksəklikdə yerləşir və hər gün eyni problemlə üzləşir. Günəş işığının keçdiyi linzanın ətrafındakı məkanın nə qədər sürətlə qızdığını hamımız bilirik. Diametri 4 metrdən çox olan əsas güzgüyə malik teleskopda da eyni proseslər baş verir. Sadəcə burada miqyas adi linzalardan qat-qat böyükdür. Bu səbəbdən İnouye teleskopunda çalışan alimlər hər gün onun soyudulması üçün böyük səylər göstərməli olurlar.

HİT.az xəbər verir ki, bu barədə autonocion.com yazır.

Əsas güzgü topladığı Günəş işığını fokuslayıb irəli yönəltdikdə, yaranan şüada təxminən 12 kilovat Günəş enerjisi cəmlənir. Bu, təxminən 20 saniyəyə bir paket popkorn hazırlamaq üçün kifayətdir.

Teleskop üçün bu, olduqca böyük istilik yüküdür. Optik sistem təxminən otaq temperaturunda işləməlidir. Əks halda yaranan istilik havada turbulentliyə səbəb olacaq və görüntünü təhrif edəcək.

Bu səbəbdən binanın bütün hissələrindən ümumi uzunluğu 11 kilometrdən çox olan soyuducu maye boruları keçir. Xüsusi "Dynalene" mayesindən istifadə olunur. Bu maye teleskopun hansı hissəsinin soyudulmasından asılı olaraq 13 müxtəlif temperaturda saxlanılır.

Günbəz də ayrıca soyudulur. Onun yuxarı hissəsində diametri 6,5 metr olan nəhəng ventilyatorlar quraşdırılıb. Onlar qızmış havanı xaric edir, xüsusi qapaqlar isə açılaraq sərin havanın günbəzdən keçməsinə imkan yaradır.

Lakin əsas qoruyucu sistem Günəş işığının ən çox cəmləndiyi yerdə yerləşir. İkinci güzgünün qarşısında xüsusi istilikötürücü – maye ilə soyudulan metal disk quraşdırılıb. O, yalnız lazım olan işığın dar dəstəsini buraxır, qalan enerjini isə udaraq kənarlaşdırır. Beləliklə, sistemdən Günəş istiliyinin 95 faizindən çoxu xaric edilir.

Paradoksal vəziyyət yaranır: teleskop digər Günəş teleskoplarından daha çox Günəş işığı toplamaq üçün inşa edilib, lakin topladığı işığın demək olar ki, hamısını kənarlaşdırmaq məcburiyyətindədir.

İstilikötürücünün soyutma sistemi sıradan çıxarsa, qoruyucu mexanizm işə düşür: qapaq Günəş şüasının qarşısını kəsir, daha bir qoruyucu element əsas güzgünü mühafizə edir və günbəz bağlanır.

Avqustun 5-də "Nature" jurnalında dərc olunan məqalədə Milli Günəş Rəsədxanası cihazın Günəşin səthində əvvəllər heç kimin fotoşəkilini çəkmədiyi bir hadisəni qeydə aldığını açıqlayıb. Söhbət maqnit strukturlarının kənarlarında yaranan burulğanlardan – Kelvin-Helmholtz qeyri-sabitliyi adlanan hidrodinamik effektdən gedir.

Hesab edilir ki, bu burulğanlar Günəşin tacını səthindən xeyli yuxarı temperaturda qızdırmağa davam edən maqnit şüalanmasının səbəblərindən biridir.

Samir