Heyvanların bir-birinə xüsusi səslərlə müraciət etməsi uzun müddətdir alimlərin diqqətindədir. Delfinlərdən fillərə, tutuquşulardan ipək meymunlarına qədər müxtəlif növlərdə ayrı-ayrı fərdlərə xas səslənmələr müəyyən edilib. Lakin bu səslərin həqiqətən insanlardakı “ad” anlayışına uyğun olub-olmadığı hələ də mübahisəlidir.

HİT.az xəbər verir ki, bu sahədə ən güclü nümunələrdən biri şüşəburunlu delfinlərdir. 1960-cı illərdən aparılan araşdırmalar göstərir ki, balaca delfinlər özlərinə məxsus xüsusi fit səsləri formalaşdırırlar. Onlar bu səslərdən ünsiyyətə başlamaq üçün istifadə edir və digər fərdləri yalnız səs tonuna deyil, fitin tezliyi və quruluşuna görə də ayırd edə bilirlər.

Afrika filləri üzərində aparılan səs yazılarının səsləndirilməsi təcrübələri də maraqlı nəticələr verib. Fillərin bir-birinə aşağı tezlikli və fərdi xüsusiyyət daşıyan səslərlə müraciət etdiyi müşahidə olunub. Tədqiqat zamanı müəyyən bir filə aid olduğu düşünülən səs səsgücləndiricidən səsləndiriləndə heyvanın daha sürətli reaksiya verdiyi müşahidə edilib.

Bənzər davranışlar bəzi tutuquşu növlərində də qeydə alınıb. Cənubi və Mərkəzi Amerikada yaşayan eynəkli tutuquşularla yanaşı, ev şəraitində saxlanılan bəzi tutuquşularda da fərdlərə xüsusi səslənmələr müəyyən edilib.

Lakin alimlər hər fərqli səsin avtomatik olaraq “ad” sayıla bilməyəcəyini vurğulayırlar. Məsələn, ipək meymunları üzərində aparılan araşdırmalarda fərdlərə xas səslər müəyyən edilsə də, bu səslərin konkret heyvanla düzgün əlaqələndirilməsi bütün hallarda yüksək nəticə göstərməyib. Buna görə bəzi tədqiqatçılar bu davranışın həqiqi adlandırmadan çox, təqlid xarakterli ola biləcəyini düşünürlər.

2026-cı ilin iyulunda alim Kelli Yaakkola və həmkarlarının dərc etdiyi araşdırmada heyvanlarda “ad” anlayışının müəyyən edilməsi üçün üç əsas meyar irəli sürülüb. Buna görə səs müəyyən bir fərdə aid olmalı, heyvanın zehnində həmin fərdi təmsil etməli və ən azı iki fərd eyni səsi eyni heyvanla əlaqələndirməlidir.

Mövcud araşdırmaların nəticələrinə görə, bu meyarlara ən çox cavab verən növ şüşəburunlu delfinlərdir. Fillər, tutuquşular və ipək meymunlarında isə səslərin konkret fərdləri zehində təmsil etdiyini təsdiqləmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.

Alimlər hesab edirlər ki, şimpanzelər, zürafələr və qarğalar kimi sosial heyvanlarda da oxşar ünsiyyət sistemləri mövcud ola bilər. Fərdlərə xüsusi səslərlə müraciət etmək xüsusilə böyük sosial qruplarda və heyvanların bir-birindən ayrıldığı vəziyyətlərdə ünsiyyəti asanlaşdıra bilər.

Bu araşdırmalar təkcə heyvanların ünsiyyət imkanlarını öyrənmək baxımından deyil, insan dilinin necə inkişaf etdiyini anlamaq üçün də əhəmiyyətlidir. Heyvanların digər fərdləri zehnində mücərrəd şəkildə təmsil edib-etmədiyini müəyyənləşdirmək “ad” anlayışının nə dərəcədə insana məxsus olduğunu ortaya çıxara bilər.

Samir