Türkiyənin qərbində, tarixi Frigiya bölgəsində yerləşən qədim Akmoneya şəhərində yaşı təxminən 2 min il olan doqquz yazı aşkar edilib. Araşdırmaçıların fikrincə, bu tapıntılar bölgədə xristianlığın yayılmasından əvvəl mövcud olmuş dini inanclar və qədim şəhər sakinlərinin gündəlik həyatı barədə mühüm məlumatlar verir.

HİT.az xəbər verir ki, tədqiqat Akdeniz Universitetindən dosent Hüseyn Uzunoğlu və Uşak Universitetindən dosent Münteha Dinç tərəfindən aparılıb. Nəticələr "Gephyra" jurnalında dərc olunub.

Yazılar eramızın I–III əsrlərinə aid edilir. Onlardan ən diqqətçəkənlərindən biri məhsuldarlıq və məhsul ilahəsi Demeter Karporofosa həsr olunub. Alimlərin sözlərinə görə, bu kult Kiçik Asiyanın digər ərazilərində məlum olsa da, indiyədək Frigiyada onun mövcudluğunu təsdiqləyən yazılı sübut tapılmamışdı. Yeni kəşf həmin boşluğu doldurur.

Digər yazıda Demades adlı varlı şəhər sakininin məşəl tutan heykəl sifariş etdiyi bildirilir. Ehtimala görə, heykəl Akmoneyanın sütunlu əsas küçəsini gecələr işıqlandırmaq üçün istifadə olunub.

Tapıntılar qadınların şəhərin dini həyatındakı roluna da işıq salır. Yazılardan birində Mandana adlı qadının Akmoneya şəhərinin baş kahini olduğu və həyat yoldaşı Priskin onun şərəfinə abidə ucaltdığı qeyd edilir. Tədqiqatçılar bunu qadınların həmin dövrdə yüksək dini vəzifələri müstəqil şəkildə tuta bildiyini göstərən nümunə hesab edirlər.

Qədim yazılar şəhər sakinlərinin şəxsi həyatı barədə də maraqlı məlumatlar ortaya qoyur. Qəbir abidələrindən birində kişinin ölümündən sonra həyat yoldaşının yenidən ailə qurmaması şərtinin qeyd edildiyi bildirilir. Digər məzar daşında isə ehtimal ki, hərbçi olan iki kişinin xatirəsi əbədiləşdirilib. Onlardan birinin “qanunsuz əllərin qurbanı olduğu” yazılıb ki, bu da onun öldürülmüş ola biləcəyini göstərir.

Frigiya bölgəsi xristianlığın erkən dövrdə yayıldığı ərazilərdən biri kimi tanınır və həvari Pavelin missioner səfərləri ilə əlaqələndirilir. Lakin alimlər Pavelin məhz Akmoneya şəhərinə gedib-getmədiyinin dəqiq məlum olmadığını bildirirlər.

Mütəxəssislərin fikrincə, yeni yazıların əsas əhəmiyyəti təkcə ayrı-ayrı sensasion tapıntılarda deyil. Onlar birlikdə qədim Akmoneya sakinlərinin hansı tanrılara sitayiş etdiyini, bir-birlərini necə şərəfləndirdiyini və ölülərini necə dəfn etdiyini daha aydın təsəvvür etməyə imkan verir.

Samir