Oslo Universitetinin professor Metyu Domeyerin rəhbərlik etdiyi geofiziklər qrupu müəyyən edib ki, Təbaşir dövründə Yer öz qabığının fırlanma oxuna nisbətən sürətli yerdəyişmələri ilə üzləşib. 

HİT.az xəbər verir ki, həqiqi qütb yerdəyişməsi fenomenini izah edən genişmiqyaslı araşdırmanın nəticələri “Science” jurnalında dərc olunub.

Tədqiqat çərçivəsində alimlər yüz milyonlarla il ərzində toplanmış geoloji məlumatları təhlil edib və qitələrin hərəkətinə dair yeni kompüter modeli yaradıblar. Təhlil göstərib ki, təxminən 90 və 140 milyon il əvvəl planet həqiqi qütb yerdəyişməsi yaşayıb.

Bu hadisə Yer mantiyası və qabığının daxilində nəhəng kütlələrin yenidən paylanması nəticəsində planetin bərk qabığının fırlanma oxuna nisbətən əyilməsinin dəyişməsi zamanı baş verir. Sadə dillə desək, planet kosmik məkanda fiziki olaraq çevrilir.

Litosferdə baş verən kütləvi yerdəyişmələr qlobal nəticələrə səbəb olub: iqlim kəskin şəkildə dəyişib, maqnit sahəsi transformasiyaya uğrayıb, qədim biosfer isə ciddi sınaqlarla üzləşib. Yerin mövqeyinin dəyişməsi daxili nüvənin fəaliyyətinə də birbaşa təsir göstərərək ekoloji şəraiti son dərəcə qeyri-sabit hala gətirib.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, 66 milyon il əvvəl başlayan hazırkı Kaynozoy erasında sürətli qütb yerdəyişmələrinə dair heç bir əlamət aşkarlanmayıb. Geoloqlar hesab edirlər ki, hazırda planet nisbətən sabit vəziyyətdədir.

Keçmişdə baş vermiş bu cür kataklizmlərin öyrənilməsi Yerin dərin qatlarında gedən proseslərin iqlim və səthdəki həyat şəraiti ilə necə qarşılıqlı əlaqədə olduğunu daha yaxşı anlamağa kömək edir.

Həqiqi qütb yerdəyişməsi fenomeni çox vaxt yalnız şimal və cənub qütblərinin yerlərini dəyişdirdiyi adi maqnit qütbü yerdəyişməsi ilə qarışdırılır. Lakin planetin fiziki dönüşü zamanı qitələrin özləri də qütblərlə birlikdə hərəkət edir.

Əgər belə hadisə bu gün baş versəydi, bu, fəlakətli dəyişikliklərə səbəb ola bilərdi: tropik zonalar buzlaqlar altında qala, soyuq səhralar isə ekvatora qədər yer dəyişdirə bilərdi.

Samir