Alimlər son 320 milyon il ərzində Yer kürəsinin bərk təbəqəsinin fırlanma oxuna nisbətən bir neçə dəfə sürətlə yenidən istiqamətləndiyinə dair sübutlar aşkarlayıblar.
HİT.az xəbər verir ki, yeni araşdırmada qitələrin müxtəlif dövrlərdə su altında qalması və yenidən üzə çıxması ilə bağlı geoloji məlumatlar təhlil edilib. Nəticələr Yer kürəsində dörd dövrdə statistik baxımdan əhəmiyyətli qütb sürüşməsi siqnalının olduğunu göstərib.
Ən güclü sübutlar təxminən 150–140 milyon il əvvəl, eləcə də 100–90 milyon il əvvəl qeydə alınıb. Bu dövrlər Yura dövrünün sonu və Təbaşir dövrünün əvvəllərini əhatə edir.
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, söhbət maqnit qütblərinin adi dəyişməsindən deyil, “həqiqi qütb sürüşməsi” adlandırılan prosesdən gedir. Bu zaman Yer qabığı və mantiyanın bərk hissəsi planetin fırlanma oxuna nisbətən istiqamətini dəyişir.
Alimlər 320 milyon illik dövrü 10 milyon illik intervallara bölərək qlobal xəritələrdə hansı qitə ərazilərinin su altında qaldığını, hansılarında isə dənizin geri çəkildiyini araşdırıblar. Dəniz səviyyəsindəki bu dəyişikliklərin müəyyən məkan nümunələrinin qütb sürüşməsi zamanı gözlənilən mənzərə ilə uyğun gəldiyi müəyyən edilib.
Araşdırmada statistik baxımdan əhəmiyyətli hesab olunan dövrlər 200–190, 150–140, 100–90 və 30–20 milyon il əvvəl kimi müəyyənləşdirilib. Bununla belə, alimlər ilk və sonuncu dövrlərə dair sübutların daha zəif olduğunu və nəticələrin ehtiyatla qiymətləndirilməli olduğunu vurğulayıblar.
150–140 milyon il əvvəlki dövr xüsusilə diqqət çəkir. Həmin vaxt Cənubi Amerikanın, Antarktidanın və Şərqi Asiyanın bəzi ərazilərində dənizin irəlilədiyi, Şimali Amerikanın cənub-qərbi, Qərbi Avropa və Avstraliyanın şərqində isə geri çəkildiyi müəyyənləşdirilib.
Alimlərin hesablamalarına görə, bu hadisə geoloji zaman baxımından kifayət qədər sürətli baş verib. Tədqiqatın nəticələri Yura dövründə böyük qütb sürüşməsinin baş verdiyini irəli sürən paleomaqnit tədqiqatlarının nəticələri ilə də uyğun gəlir.
Araşdırma həmçinin göstərib ki, Kaynozoy erasının böyük hissəsində bu cür sürətli qütb sürüşməsinə dair ciddi sübutlar müşahidə olunmur. Bu isə Yer kürəsinin geoloji tarixində belə hadisələrin davamlı deyil, müəyyən dövrlərdə baş verdiyini göstərir.
Samir
