2024-cü ildə ABŞ-da Klamat çayı üzərindəki dörd hidroelektrik bənd sökülüb və qızılbalıq üçün bir əsrdən çox müddət ərzində əlçatmaz olan 640 kilometrdən çox çay mühiti yenidən açılıb. Alimlər balıqların bu ərazilərə nə qədər sürətlə qayıdacağını araşdırmaq istəyiblər. İlk iki miqrasiya mövsümünün nəticələri isə onları təəccübləndirib.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə "The Times of India" yazıb.
Klamat çayı Oreqon ştatının cənubundan Şimali Kaliforniya sahillərinə qədər 400 kilometrdən çox məsafədə uzanır. 2024-cü ildə çayın üzərində dörd hidroelektrik bənd – "J.C. Boyle", "Copco 1", "Copco 2" və "Iron Gate" sökülüb.
Bəndlərin sökülməsindən sonra əsas çayın və qollarının 640 kilometrdən çox hissəsi yenidən balıqlar üçün əlçatan olub. Bu ərazilər 100 ildən artıq müddət ərzində onlar üçün bağlı qalmışdı.
Tədqiqatçılar çinuk qızılbalığının ilk iki miqrasiya mövsümünün nəticələrini "Klamat çayı hövzəsinin yuxarı hissəsində vəhşi təbiətin bərpası: dünyanın ən böyük bənd söküntüsündən sonra çinuk qızılbalığının sürətli şəkildə yenidən məskunlaşması" adlı araşdırmada təsvir ediblər. Məqalə "Scientific Reports" jurnalında dərc olunub.
Qızılbalığın miqrasiyasını qiymətləndirmək üçün tədqiqatçılar keçmiş "Iron Gate" bəndinin yaxınlığında yüksək dəqiqlikli stasionar sonardan istifadə ediblər. Bu üsul yuxarı axın istiqamətində hərəkət edən çinuk qızılbalıqlarının təxmini sayını müəyyənləşdirməyə imkan verib.
Alimlərin hesablamalarına görə, 2024-cü ildə keçmiş bəndin yerləşdiyi ərazidən 7742 çinuk qızılbalığı keçib. 2025-ci ildə isə bu göstərici 13 310-a çatıb. İlk balıq 2024-cü il oktyabrın 2-də, növbəti il isə sentyabrın 12-də qeydə alınıb.
Ərazi üzrə aparılan müşahidələr göstərib ki, çinuk qızılbalığı yenidən əlçatan olmuş yaşayış mühitinin 345 kilometrinə yayılıb. Balıqlar Sproq çayı üzərində, təxminən 1250 metr yüksəklikdə yerləşən Bitti-Qap ərazisinə qədər gedib. Bu məntəqə Sakit okeandan 580 kilometrdən çox məsafədə yerləşir.
İlk iki miqrasiya mövsümündə çinuk qızılbalığı sənədləşdirilmiş tarixi yayılma arealının 88 faizini yenidən məskunlaşdırıb. Lakin bu, qızılbalığın bütün Klamat çayının 88 faizini mənimsədiyi və ya tarixi populyasiyanın 88 faizinin geri qayıtdığı anlamına gəlmir.
Tədqiqatçılar bəndlərin sökülməsindən sonra balıqların yenidən istifadə etməyə başladığı ərazinin sənədləşdirilmiş tarixi yayılma arealının daxilindəki çay uzunluğuna nisbətini hesablayıblar. Məhz bu göstərici 88 faiz təşkil edib.
Araşdırmanın müəlliflərinin fikrincə, qızılbalığın sürətlə geri qayıtmasına Klamat hövzəsinin coğrafi xüsusiyyətləri kömək edə bilər. Hövzənin yuxarı hissəsində nisbətən az meyilli geniş ərazilər, həmçinin soyuq su ilə təmin edə bilən bulaqlardan qidalanan çaylar yerləşir.
Araşdırma bəndlərin sökülməsindən sonra çayın yenidən məskunlaşdırılmasının ilk kəmiyyət qiymətləndirilməsini təqdim edir. Bununla belə, müəlliflər uzunmüddətli populyasiya bərpasını qiymətləndirmək üçün əlavə müşahidələrin aparılmasının vacib olduğunu vurğulayırlar.
Klamatdakı çinuk qızılbalığı əsasən iki-dörd il yaşayır. Buna görə alimlər yenidən əlçatan olmuş ərazilərdə çoxalacaq ilk balıq nəslinin taleyini qiymətləndirmək üçün daha bir neçə il müşahidə aparmalı olacaqlar.
Bəndlərin sökülməsi tarixən Klamat hövzəsinin yuxarı hissəsində geniş yayılmış yaz çinuk qızılbalığının geri qayıtması üçün də şərait yarada bilər. Bu balıq forması 1970-ci illərdən bəri keçmiş "Iron Gate" bəndinin yaxınlığında müşahidə olunmayıb. Bununla belə, onun həqiqətən geri qayıdıb-qayıtmayacağını yalnız gələcək müşahidələr və genetik tədqiqatlar müəyyənləşdirə bilər.
Bundan əlavə, açılmış ərazilərə qayıdan çinuk qızılbalıqlarının bir hissəsi balıq yetişdirmə müəssisələrində yetişdirilib. Buna görə də ilk nəticələr vəhşi qızılbalıq populyasiyasının tam bərpa olunduğunun sübutu kimi qiymətləndirilə bilməz.
Samir
