Şüurun necə yarandığı elm və fəlsəfənin uzun illərdir cavab axtardığı ən mürəkkəb suallardan biri olaraq qalır. Beyində baş verən elektrik impulslarının ağrı, həzz və ya mövcudluq hissi kimi subyektiv təcrübələrə necə çevrildiyi müasir neyroelmin qarşısındakı əsas problemlərdən hesab olunur.

HİT.az xəbər verir ki, bu məsələ dölün ana bətnində nə vaxt şüurlu şəkildə hiss etməyə başladığı ilə bağlı müzakirələri də gündəmə gətirir. Son elmi araşdırmalar göstərir ki, şüurun yaranması yalnız beynin ali idrak funksiyalarından asılı olmaya bilər.

Mütəxəssislərin diqqət yetirdiyi yeni subkortikal modelə görə, şüurlu fərqindəliyin əsası beynin təkamül baxımından daha qədim hissəsi olan beyin kötüyündə formalaşa bilər. Bu yanaşmaya əsasən, düşüncə və yaddaşa cavabdeh olan beyin qabığı (korteks) tam inkişaf etməmiş olsa belə, beynin əsas həyati funksiyaları idarə edən dərin strukturları artıq fəaliyyət göstərə bilər.

Alimlər bu prosesdə iki mühüm sinir sisteminin rolunu vurğulayırlar. Bunlardan biri oyaqlıq vəziyyətini təmin edən Yüksələn Retikulyar Aktivləşdirmə Sistemi (ARAS), digəri isə xarici qıcıqları emosional məna ilə əlaqələndirən Periakveduktal Boz Maddə (PAG) bölgəsidir.

Tədqiqatçıların fikrincə, bu iki struktur birlikdə orqanizmdə ilkin "hiss etmə" mexanizmini formalaşdırır. ARAS oyaqlığı təmin etdiyi halda, PAG həmin vəziyyətə emosional məzmun qazandırır.

Araşdırmaya görə, şüurun ilkin əlamətlərinin meydana çıxması üçün ən ehtimal olunan dövr hamiləliyin son üç ayıdır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu, birdən-birə baş verən bir hadisə deyil, doğuşdan əvvəl mərhələli şəkildə inkişaf edən davamlı prosesdir. Döl hələ ana bətnində olarkən bu sinir şəbəkəsinin formalaşmasına başlayır.

Alimlər qeyd edirlər ki, bu nəticələr yalnız nəzəri əhəmiyyət daşımır. Əgər döl müəyyən mərhələdə ağrı və digər xarici qıcıqları hiss etmək qabiliyyətinə malikdirsə, bu, xüsusilə hamiləliyin son üç ayında aparılan tibbi müdaxilələr zamanı ağrının idarə olunması məsələsinə də təsir göstərə bilər.

Araşdırmanın nəticələri "Brain Structure and Function" jurnalında dərc olunub. Müəlliflər vurğulayırlar ki, bu model hələlik qəti sübut deyil və güclü elmi hipotez kimi qiymətləndirilməlidir. Onların sözlərinə görə, subyektiv təcrübələrin obyektiv şəkildə ölçülməsi çətin olduğundan, bu istiqamətdə əlavə tədqiqatlara ehtiyac qalır.

Samir