İnsanların yaşadığı evlərin indiki yerləşdiyi nöqtələr yüz milyonlarla il əvvəl Yer kürəsinin tamam fərqli bölgələrində ola bilərdi – hətta ekvatora yaxın və ya Cənub qütbünə daha yaxın ərazilərdə. İndi isə elm adamları paleolatitude.org adlı onlayn alət hazırlayıb və bunun vasitəsilə hər kəs yaşadığı yerin təxminən 300 milyon il əvvəl harada olduğunu öyrənə bilir.
HİT.az xəbər verir ki, “Futura Science”ın məlumatına görə, yeni rəqəmsal vasitə yüksək dəqiqlikli paleocoğrafi modelləşdirməyə əsaslanır və istənilən nöqtənin qədim enlik mövqeyini hesablamağa imkan verir.
Qitələrin milyonlarla illik hərəkəti
Təxminən yüz milyonlarla il əvvəl Yer səthi tektonik plitələrin davamlı toqquşması və ayrılması nəticəsində formalaşırdı. Bu proseslər qitələrin mövqeyini daim dəyişdirirdi. Buna görə də indiki koordinatların 245 milyon il əvvəl eyni yerdə qalması ehtimalı demək olar ki, sıfıra bərabərdir.
Alimlər süxurlarda qorunub qalan qədim maqnit izlərini ölçərək onların yarandığı dövrdəki paleoenlikləri müəyyən edə bilirlər. Bu məlumatlar qitələrin keçmiş hərəkət modelləri ilə birləşdirilərək Yer tarixinin daha dəqiq xəritələrini yaradır.
300 milyon illik keçmişə səyahət
Yeni araşdırma “PLOS One” jurnalında dərc olunub və onun əsasında paleolatitude.org kalkulyatoru ictimai istifadəyə açılıb. İstifadəçi sadəcə indiki ünvanını daxil etməklə 300 milyon il ərzində həmin yerin hansı enliklərdə yerləşdiyini görə bilər.
Məsələn, Paris bu gün 48,86° şimal enliyində yerləşir. Lakin modelə əsasən, təxminən 300 milyon il əvvəl bu ərazi (indiki Fransa ərazisi ilə birlikdə) ekvator xətti üzərində olub.
Bu alətin əsas məqsədi paleoiqlim və paleobiologiya sahələrində çalışan tədqiqatçılara dəstək verməkdir. Çünki enlik günəş şüalanmasına və nəticədə iqlimə birbaşa təsir göstərir. Keçmiş enliklərin bilinməsi qədim dövrlərin iqlimini daha dəqiq bərpa etməyə imkan verir.
Qeyd edək ki, daha əvvəl aparılan araşdırmalar insan cəmiyyətlərində kannibalizmin niyə tabu halına gəldiyini də izah edib: bunun əsas səbəbi təhlükəli xəstəliklərin yayılma riski və böyük epidemiyaların yaranması ehtimalıdır.
Samir
