1975-ci ilin yayında insanlıq kosmosda əməkdaşlığın ən parlaq nümunələrindən birini nümayiş etdirdi. Amerika və Sovet kosmik aparatlarının orbitdə görüşüb birləşməsi Soyuq Müharibənin gərginliyi fonunda sülh adına atılmış böyük bir addım kimi qiymətləndirildi. Lakin pərdə arxasında vəziyyət tamam fərqli idi. Elə həmin ilin yanvar ayında Sovet İttifaqı kosmosdakı üstünlüyünü qorumaq məqsədilə gizli bir sınaq həyata keçirdi. Kosmik aparatlara silah quraşdıraraq onları işə salmaqla görünməz bir müdafiə xətti yaratmaq planlaşdırılırdı.

HİT.az xəbər verir ki, bu hadisə ictimaiyyətə illər sonra məlum olub və “Salyut 3” kosmik stansiyası üzərində həyata keçirilib. Hərbi dairələrdə stansiyanın silahlandırıldığı barədə şayiələr yayılsa da, reallıq daha da qeyri-adi idi. Sovet tərəfi əslində Tupolev Tu-22 təyyarələrində istifadə olunan 23 millimetrlik bir topu stansiyanın xarici gövdəsinə inteqrasiya etmişdi. Ekipaj stansiyanı tərk etdikdən sonra 1975-ci il 24 yanvarda tarixdə ilk kosmik atəş həyata keçirilib.

Silahın məqsədi düşmən peyklərini məhv etmək deyildi. Mütəxəssislərin qiymətləndirməsinə görə, sistem əsasən stansiyanın zorla ələ keçirilməsi ehtimalına qarşı müdafiə üçün nəzərdə tutulmuşdu. Lakin texniki baxımdan sistem olduqca ibtidai idi. Top sabit şəkildə quraşdırıldığı üçün istiqamət dəyişdirmək mümkün deyildi. Hədəfə çatmaq üçün 20 tonluq stansiyanın bütövlükdə fırladılması tələb olunurdu.

Atəş açma prosesi gözlənildiyi kimi getmədi. Topun geri təpmə qüvvəsi stansiyanın tarazlığını ciddi şəkildə pozdu və onun orbit trayektoriyasında kiçik dəyişikliklərə səbəb oldu. Yerüstü idarəetmə komandası bu vəziyyəti düzəltmək üçün itələyici sistemləri işə salsa da, əməliyyat praktiki baxımdan uğursuz sayıldı. Sistem real vaxt rejimində effektiv istifadə oluna bilmədiyi üçün strateji baxımdan da çəkindirici təsir yaratmadı.

Nəticədə bu layihə kağız üzərində qalan və real əməli fayda verməyən bir təşəbbüs kimi tarixə düşdü. Sovet Müdafiə Nazirliyi tərəfindən illərlə gizli saxlanılan bu hadisə bu gün kosmos tarixinin ən qeyri-adi və funksional olmayan hərbi addımlarından biri kimi xatırlanır. Eyni zamanda insanlığın kosmosda həyata keçirdiyi ilk silahlı atəş son belə təcrübə kimi qeyd olunur.

Təklif: bu məqalə üçün 800x450 ölçüdə, orbitdə yerləşən “Salyut 3” kosmik stansiyasının fonunda minimalist hərbi siluet və Yer kürəsi görünən dramatik bir illustrasiya hazırlana bilər.

Samir