Antarktidada 4 kilometrlik buz qatının altında planetin ən qeyri-adi yerlərindən biri — nəhəng Vostok gölü yerləşir. Həddindən artıq soyuq, günəş işığının olmaması və atmosferdən 15 milyon il ərzində təcrid olunmasına baxmayaraq, bu su hövzəsi maye vəziyyətdə qalır. Tədqiqatçılar gölün donmamasına imkan verən təbii mexanizmləri izah ediblər.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə "Spacedaily" yazır.
Vostok gölü Antarktidanın hava temperaturunun -55°C-yə çatdığı hissəsində yerləşir. Sahəsinə görə onu Ontario gölü ilə müqayisə etmək olar. Onun uzunluğu 250 kilometrə, eni isə təxminən 50 kilometrə çatır. Bununla belə, alimlər hesab edirlər ki, Vostok su həcminə görə Kanada gölünü belə geridə qoya bilər, çünki onun dərinliyi daha böyükdür.
Gölün əsas sirri bir neçə təbii amilin birləşməsindədir. Qalın buz örtüyü güclü istilik izolyatoru rolunu oynayaraq istiliyin tez bir zamanda xaricə çıxmasının qarşısını alır. Eyni zamanda, Yer təkinin dərinliklərindən gələn zəif geotermal istilik axını gölün dibində temperaturu qoruyur. Bundan əlavə, təxminən 4 kilometrlik buz qatının yaratdığı böyük təzyiq suyun donma temperaturunu təxminən -3°C-yə qədər aşağı salır.
Tədqiqatçılar vurğulayıblar ki, göldəki su həqiqətən çox soyuqdur — temperaturu təxminən -3°C-dir. Lakin belə yüksək təzyiq şəraitində su maye vəziyyətdə qalır.
Vostok gölünün başqa bir xüsusiyyəti suyun daim hərəkətdə olmasıdır. Bəzi ərazilərdə buzlaqın aşağı hissəsi tədricən əriyir, digər yerlərdə isə su yenidən donaraq akresion buz adlanan qatı əmələ gətirir. Bu proses sayəsində göl ilə buzlaq arasında fasiləsiz mübadilə baş verir və su hövzəsinin mövcudluğu qorunur.
Alimlər qeyd edirlər ki, gölü tamamilə təcrid olunmuş hesab etmək olmaz. Baxmayaraq ki, o, təxminən 15 milyon ildir buz örtüyünün altında gizlənib, göldəki su tədricən yenilənir. Müxtəlif qiymətləndirmələrə görə, suyun tam dəyişməsi bir neçə min ildən 100 min ildən çox müddətə qədər davam edə bilər.
Xüsusi maraq doğuran məsələlərdən biri burada həyatın mümkün mövcudluğudur. Günəş işığı buz qatının altına heç vaxt çatmadığı üçün göldə fotosintez baş verə bilməz. Əgər burada mikroorqanizmlər həqiqətən mövcuddursa, onlar enerjini su ilə dağ süxurları arasında gedən kimyəvi reaksiyalar hesabına əldə edə bilərlər.
Alimlər artıq akresion buz nümunələrində mikroorqanizmlərin izlərini və DNT fraqmentlərini aşkar ediblər. Lakin gölün özündə həyatın mövcudluğunu təsdiqləyən sübutlar hələ yoxdur.
Məhz buna görə Vostok gölü müasir elmin ən mühüm tədqiqat obyektlərindən biri hesab olunur. Araşdırmalar çox kilometrlik buz qatının altında, günəş işığı olmadan maye suyun necə qoruna bildiyini anlamağa kömək edir.
Bu məlumatlar alimlərin Yupiter və Saturnun buzlu peyklərində həyat axtarışında əsas rol oynaya bilər. Çünki mütəxəssislərin fikrincə, həmin peyklərdə də buz örtüyünün altında gizli okeanlar mövcud ola bilər.
Samir
