Bir zamanlar yay mövsümü Azərbaycan ailələrində xüsusi bir hazırlıq dövrü idi. 

Həyətlərdə böyük qazanlar qaynayır, evlərin eyvanları və zirzəmiləri kompot, mürəbbə, turşu, pomidor sousu, badımcan konservi və müxtəlif qış tədarükləri ilə dolurdu. Bu, sadəcə yemək hazırlamaq deyildi. Hər banka ailənin qışına hesablanmış zəhmət, qənaət və sabaha hazırlıq idi.

Bu gün isə mənzərə xeyli dəyişib. Gənc qızların böyük əksəriyyəti yay aylarını mətbəxdə keçirmək istəmir. Əksəriyyət ya hazır məhsul alır, ya da ümumiyyətlə qış üçün ehtiyat hazırlamağa ehtiyac duymur. 

Bəs bu dəyişiklik nədən qaynaqlanır?

Əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, bu məsələni “gənclər tənbəlləşib” fikri ilə izah etmək düzgün olmazdı. Çünki həyatın özü dəyişib. Belə ki, supermarketlər ilin bütün fəsillərində kompot, mürəbbə, turşu və digər konserv məhsulları təklif edir. İnsan düşünür ki, saatlarla mətbəxdə işləməkdənsə, lazım olanda mağazadan almaq daha rahatdır.

Digər mühüm səbəb isə qadının cəmiyyətdəki rolunun dəyişməsidir. Əvvəlki nəsildə qadının əsas məsuliyyətlərindən biri ev təsərrüfatını idarə etmək idi. İndi isə gənc qadın həm təhsil alır, həm işləyir, həm karyera qurur, həm də şəxsi inkişafına vaxt ayırmaq istəyir. Onun üçün bir neçə günü konserv hazırlamağa sərf etmək prioritet görünmür.

Məsələnin psixoloji tərəfi də maraqlıdır. Əvvəllər qızlar analarına kömək edə-edə bu işləri öyrənirdilər. Bu bacarıqlar ailə daxilində nəsildən-nəslə ötürülürdü. İndi isə uşaqların böyümə mühiti dəyişib. Bundan başqa, ailə modeli də fərqlidir. Əvvəllər bir evdə 6-7 nəfər yaşayırdı və hazırlanan məhsullar qış boyu istifadə olunurdu. İndi isə iki və ya üç nəfərlik ailələr üçün onlarla banka hazırlamağa ehtiyac qalmır. Kiçik ailələr daha az məhsul istehlak etdiyindən böyük həcmdə tədarük iqtisadi baxımdan da sərfəli görünmür.

Burada sosial şəbəkələrin təsirini də unutmaq olmaz. Müasir dövrdə uğur anlayışı da dəyişib. Gənclər daha çox səyahət etməyi, yeni bacarıqlar öyrənməyi, fərdi inkişafı və rahat həyatı ön plana çıxarırlar. Saatlarla mətbəxdə konserv hazırlamaq isə çoxları üçün cəlbedici fəaliyyət hesab edilmir.

Amma maraqlı bir məqam da var. Son illərdə ekoloji və sağlam qidalanmaya maraq artdıqca bəzi gənclər yenidən ev şəraitində hazırlanmış məhsullara üz tutmağa başlayırlar. Lakin onlar bunu məcburiyyətdən deyil, seçim kimi edirlər. Yəni əvvəlki nəsil üçün bu, zərurət idisə, indiki nəsil üçün daha çox hobbi və ya sağlam həyat tərzinin bir hissəsidir.

Əslində dəyişən kompot və ya mürəbbə deyil. Dəyişən insanların həyata baxışıdır. Əvvəlki nəsil sabahı təmin etmək üçün bu günü zəhmətlə keçirirdi. Müasir insan isə bugünkü vaxtını daha çox özünə sərf etməyə üstünlük verir və sabahın ehtiyacını bazarın həll edəcəyinə inanır.

Bununla belə, bu ənənənin tamamilə yoxa çıxdığını söyləmək də doğru olmaz. Bu gün də az sayda olsa da, yay aylarını qış tədarükünə həsr edən gənc qadınlar var. Onlar ailələri üçün kompot bağlayır, mürəbbə bişirir, turşu və müxtəlif qışlıq ərzaqlar hazırlayırlar. Onlar bunu təkcə qənaət naminə deyil, həm də evdə hazırlanan məhsulun daha sağlam, daha təbii və daha etibarlı olduğuna inandıqları üçün edirlər. 

Belə ailələrdə bu vərdiş artıq məcburiyyət deyil, nəsildən-nəslə ötürülən bir ailə dəyəri kimi yaşadılır. Sayları əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli azalsa da, bu insanlar göstərirlər ki, qış tədarükü ənənəsi hələ də tam itib-batmayıb. Sadəcə, o artıq kütləvi həyat tərzi deyil, bu ənənəni qorumağı seçən ailələrin yaşam mədəniyyətinin bir hissəsinə çevrilib.

Günel Cəlilova