İlanların mənşəyi uzun müddət təkamül biologiyasının ən çox müzakirə olunan məsələlərindən biri olaraq qalıb. 

HİT.az xəbər verir ki, bu barədə “Phys.org” yazıb.

Qeyd olunur ki, fosil qalıqları barədə məlumatların azlığı onların ayaqsız bədən quruluşunun təkamülünə nəyin təkan verdiyini müəyyənləşdirməyi çətinləşdirirdi.

Onilliklər ərzində alimlər ilanların uzunsov və ayaqsız bədəninin yuva qazmağa uyğunlaşma, yoxsa suda yaşama nəticəsində formalaşması barədə mübahisə ediblər. “Nature” jurnalında dərc olunan yeni araşdırma bu yanaşmanı təkzib edir. Tədqiqatın nəticələrinə görə, ilk ilanlar yalnız bir ekoloji istiqamətdə inkişaf etməyib, müxtəlif yaşayış mühitləri və duyğu strategiyalarını sınaqdan keçiriblər.

Araşdırmaya Prinston Universitetindən Tiaqo Simoeş rəhbərlik edib. Helsinqi Universitetindən Di-Poy və San-Paulu Universitetindən Enni Hsiu əsas müəlliflər sırasında yer alıblar. Tədqiqata həmçinin beynəlxalq alimlər qrupu cəlb olunub.

“Araşdırmamızın nəticələri göstərir ki, ilk ilanlar təxminən 80 milyon il əvvəl, Son Təbaşir dövründə artıq heyrətamiz ekoloji və morfoloji müxtəlifliyə çatmışdılar”, deyə Prinston Universitetinin dosenti, araşdırmanın aparıcı müəllifi Simoeş bildirib.

Alimlər Braziliyanın cənub-şərqində təxminən 80 milyon il əvvələ aid Son Təbaşir dövrü çöküntülərində aşkar edilmiş yeni ilan növünü təsvir ediblər. “Tametara mirim” növü dünyada məlum olan ən yaxşı qorunmuş fosil ilan skeletlərindən biri hesab olunur.

Tədqiqat qrupu kompüter tomoqrafiyası və kinematoqrafik 3D görüntüləmə vasitəsilə fosili rekonstruksiya edib, kəllə, fəqərələr və beynin endokastı ilə bağlı detalları üzə çıxarıb.

Helsinqi Universitetinin HiLIFE Həyat Elmləri İnstitutunun elmi əməkdaşı Simone Makri və tədqiqatın rəhbəri Nikolas Di-Poy beynin anatomiyasının rekonstruksiyasına və müqayisəli təhlilinə rəhbərlik ediblər. Onlar erkən neyroanatomiyanı duyğu sistemləri, yaşayış mühiti və təkamüllə əlaqələndiriblər.

Maraqlıdır ki, alimlər “Tametara”nı Argentinada tapılmış başqa bir fosil ilan nümunəsi – “Dinilysia patagonica” ilə müqayisə ediblər. Di-Poy izah edib:

“Bu iki növün beyin forması bir-birindən və tədqiq etdiyimiz digər ilanların əksəriyyətindən kəskin şəkildə fərqlənirdi. Beynin forması və sümüklərin mikrostrukturu eyni nəticəyə işarə edirdi: “Tametara” qazıntı həyat tərzinə, “Dinilysia” isə quruda yaşamağa uyğunlaşmışdı. Dəniz çöküntülərindən əldə edilən məlumatlarla birlikdə bu nəticələr göstərir ki, ilanların təkamülünün ilkin mərhələlərində qazıntı, quru və dəniz həyat tərzləri arasında bir neçə keçid baş verib. Müxtəlif təkamül xətləri fərqli yaşayış mühitlərini əvvəllər düşünüldüyündən xeyli daha erkən mənimsəyiblər”.

Makri bildirib ki, beyin yalnız skeletin özündən daha zəngin məlumat verir.

“Kompüter tomoqrafiyasına əsaslanan beyin rekonstruksiyalarını müasir ilanlardan əldə edilən məlumatlarla birləşdirərək göstərdik ki, ilk ilanlar sadəcə müasir vəziyyətlərdən birinə doğru hərəkət etmirdilər. Onlar müxtəlif duyğu və ekoloji strategiyaları sınaqdan keçirirdilər. Bu isə o deməkdir ki, ilk ilanlar vahid təkamül yolu ilə inkişaf etməyiblər”, deyə alim bildirib.

Samir