Alimlər ekipajı Ay səthindəki kəskin temperatur dəyişikliklərindən qoruya biləcək yaşayış məntəqəsinin optimal memarlıq quruluşunu hesablayıblar. Tədqiqatçılar Syanze Çjan və Hunqyuan Mey gələcək Ay məskənləri üçün ən uyğun variantın günəş radiasiyasının zərərli təsirini minimuma endirən ulduzşəkilli konstruksiya olduğunu müəyyən ediblər. 

HİT.az xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri “Building and Environment” jurnalında dərc olunub.

Ayın səthində gündüz və gecə arasındakı temperatur fərqi 300 dərəcəni keçir. Kompüter modelləşdirməsi zamanı müəlliflər üç perspektivli ərazidə – Smit dənizi, Şekleton krateri və Göy qurşağı körfəzində – stansiyaların bir neçə əsas formasını sınaqdan keçiriblər.

Məlum olub ki, ilk iki ərazi üçün hava keçidi olan yarımkürə formalı konstruksiya, Göy qurşağı körfəzi üçün isə şaquli politsilindr, yəni yığma silindr optimal variantdır. Bununla belə, ulduzşəkilli konfiqurasiya tədqiq olunan bütün ərazilər üçün ən universal və səmərəli həll kimi müəyyən edilib.

Tədqiqatın həmmüəllifi Hunqyuan Mey bildirib: “Bu yanaşma ətraf mühitin şərtlərinə qarşı müqavimət göstərməkdən onların aktiv şəkildə uyğunlaşdırılmasına keçməyə imkan verir. Bu isə temperaturun tənzimlənməsi üçün avadanlıqlara çəkilən xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır”.

Yeni araşdırmada ilk dəfə olaraq memarlıq formalarının seçimi Günəş şüalarının düşmə bucağı və real vaxt rejimində radiasiya səviyyəsi ilə bağlı dəqiq hesablamalara əsaslandırılıb.

İndiyədək Yer kürəsindən kənarda yaradılması planlaşdırılan bazaların əksəriyyəti abstrakt konsepsiyalar şəklində hazırlanıb və modulların forması əsasən memarların təcrübəsinə və subyektiv seçimlərinə əsasən müəyyənləşdirilib.

Müəlliflər vurğulayırlar ki, Ayın sərt istilik rejimi nəzərə alınmadan uzunmüddətli missiyanın uğur qazanması mümkün deyil. Həddindən artıq qızma və ya soyuma nəticəsində həyat təminatı sistemləri və elektronika qısa müddətdə sıradan çıxa bilər.

Ayda atmosferin olmaması Günəşin birbaşa şüaları altında qalan obyektlərin çox sürətlə qızmasına səbəb olur. Bu problem Rusiya mühəndislərinin layihələrində də nəzərə alınır. Yerli Ay bazası layihələrində yaşayış modullarını kosmik soyuq və istidən qorumaq üçün Ay torpağından etibarlı istilik izolyasiya ekranı kimi aktiv istifadə edilməsi nəzərdə tutulur.

Samir