NASA ilə əməkdaşlıq edən astronomlar Ia tipli fövqəlnovaların müşahidəsi üzrə iki ən böyük məlumat bazasını – “Pantheon+” və “DES-SN5YR” – birləşdirərək 2 884 obyektdən ibarət yeni seçim yaradıblar. Tədqiqatçılar bu seçimi “Unite” adlandırıb və ondan Kainatın genişlənmə sürətinin zamanla necə dəyişdiyini araşdırmaq üçün istifadə ediblər. 

HİT.az xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri “Monthly Notices of the Royal Astronomical Society” jurnalında dərc olunub.

Ia tipli fövqəlnovalar kosmoloqlar üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Onların parlaqlığı əsasında qalaktikalara qədər olan məsafəni hesablamaq və bu göstəriciləri Kainatın genişlənmə sürəti ilə müqayisə etmək mümkündür. Bu cür müşahidələr kosmosun sürətlənərək genişləndiyini və bu prosesdən məsul olduğu düşünülən naməlum komponent – qaranlıq enerjinin mövcudluğunu göstərən əsas sübutlardan birinə çevrilib.

Tədqiqat qrupu sadəcə iki məlumat toplusunu birləşdirməyib, onları vahid emal metodikasına uyğunlaşdırıb. Alimlər fövqəlnovaların baş verdiyi qalaktikaların kütləsini nümunənin 98 faizindən çoxu üçün yenidən müəyyənləşdirib, müşahidələrin kalibrlənməsini təkmilləşdirib və məlumatları təhrif edə biləcək bir sıra sistematik effektləri nəzərə alıblar.

Müəlliflər “Unite” seçimini hazırda Ia tipli fövqəlnovalar üzrə ən dolğun və uyğunlaşdırılmış məlumat toplusu kimi xarakterizə edirlər.

Əsas nəticə fövqəlnovalarla bağlı məlumatlar relikt şüalanması və qalaktikaların paylanmasına dair müşahidələrlə müqayisə edildikdən sonra ortaya çıxıb.

Qaranlıq enerjinin sabit olduğu modeldə tədqiqatçılar bu məlumat topluları arasında nəzərəçarpacaq uyğunsuzluq aşkarlayıblar. Alimlər bundan qaranlıq enerjinin xüsusiyyətlərinin zaman keçdikcə dəyişə biləcəyi qənaətinə gəliblər.

Bununla belə, müəlliflər vurğulayırlar ki, söhbət hələ yeni fizikanın kəşfindən getmir. Bayes analizi dəyişkən qaranlıq enerjiyə malik modelə standart kosmoloji modellə müqayisədə yalnız zəif üstünlük verildiyini göstərib.

Tədqiqatçılar həmçinin qeyd edirlər ki, siqnalın gücü fövqəlnova məlumatlarına hansı müstəqil müşahidələrin əlavə edilməsindən asılıdır.

Yeni məlumatlar qaranlıq enerjinin standart ΛCDM modelində qəbul edildiyi kimi sabit kəmiyyət olmaya biləcəyi ehtimalını artırır. Lakin qəti nəticəyə gəlmək üçün əlavə müşahidələr və müstəqil yoxlamalar tələb olunur.

Məhz buna görə “Unite” birləşdirilmiş seçiminin gələcək kosmoloji tədqiqatlar üçün mühüm alətə çevriləcəyi gözlənilir.

Samir