Afrikada yaşayan kitobaş qeyri-adi görünüşü və maraqlı ov üsulu ilə dünyanın ən fərqli quşlarından biri hesab olunur. Hündürlüyü 1,5 metrə, qanad açıqlığı isə 2,6 metrə çata bilən bu quş vəhşi təbiətdə təxminən 25 il yaşayır.
HİT.az xəbər verir ki, nəhəng dimdiyi və hərəkətsiz baxışları səbəbindən kitobaş tarixdən əvvəlki dövrə aid canlıya bənzəyir. Quşun ən diqqətçəkən xüsusiyyəti isə ov zamanı saatlarla demək olar ki, tərpənmədən dayana bilməsidir.
Kitobaşların əsas yaşayış məskənləri Cənubi Sudandakı Sudd bataqlıqları və Zambiyadakı Bangweulu bataqlıqlarıdır. Onlara həmçinin Uqanda, Ruanda, Tanzaniya və Konqo Demokratik Respublikasında rast gəlinir.
Bu quşlar əsasən tək yaşayır və yalnız çoxalma dövründə bir araya gəlirlər. Ov zamanı dayaz suda saatlarla hərəkətsiz qalaraq ovunun yaxınlaşmasını gözləyirlər. Uzun barmaqları isə bataqlıq ərazidə çəkilərini bərabər paylamağa və səssiz hərəkət etməyə imkan verir.
Kitobaş ovunu gördükdə qəfil və sürətli hücum edir. Böyük, qarmaqvari dimdiyi sürüşkən balıqları tutmaq üçün əlverişlidir. Onun qidasının əsas hissəsini Afrika ikiağciyərli balıqları və yayın balıqları təşkil edir. Bundan başqa, qurbağa, kiçik tısbağa, ilan və digər xırda heyvanları da ovlayır.
Quş balığı tutarkən dimdiyinə tez-tez ot və köklər də düşür. Kitobaş əvvəlcə bunları kənarlaşdırır, daha sonra ovunu udur.
Kitobaşın qeyri-adi görünüşü onun təsnifatını uzun müddət çətinləşdirib. Alimlər onu müxtəlif dövrlərdə leyləklər, vağlar və qutanlarla əlaqələndirməyə çalışıblar.
Nəticədə kitobaş ayrıca Balaenicipitidae ailəsinə daxil edilib. Bu ailənin hazırda yeganə nümayəndəsi məhz kitobaşdır.
Kitobaşlar adətən bir neçə yumurta qoyurlar. Lakin çox vaxt yalnız bir bala böyüyə bilir. Bunun əsas səbəbi balalar arasında qida uğrunda rəqabətdir.
Daha böyük və güclü bala kiçik bacı-qardaşına qarşı aqressiv davrana bilər. Kiçik bala isə bir növ “ehtiyat variantı” kimi qalır – ilk bala tələf olarsa, onun yerini tuta bilər. Bununla belə, qida kifayət qədər olduqda bir neçə balanın sağ qalması da mümkündür.
Təbiətdə cəmi 5-8 min kitobaşın qaldığı təxmin edilir. Növ əsasən yaşayış mühitinin məhv edilməsi, bataqlıqların mənimsənilməsi, yanğınlar və qanunsuz ticarət səbəbindən təhlükə altındadır.
Xüsusilə balaların yuvalardan götürülərək kolleksiyaçılara satılması növ üçün ciddi risk yaradır. Bu səbəbdən kitobaş Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının siyahısında “həssas” növ kimi qiymətləndirilir.
Samir
