Honq-Konqun 1997-ci ildə Çinin idarəçiliyinə qaytarılmasından sonra şəhərin ilk rəhbəri olan Tun Çi-hva 89 yaşında vəfat edib.
HİT.az xəbər verir ki, keçmiş gəmiçilik maqnatı 1997-ci ilin iyulunda, 150 ildən çox davam edən Britaniya idarəçiliyinə son qoyularaq Honq-Konqun Çinə qaytarılmasından sonra şəhərin sonuncu Britaniya qubernatoru Kris Patteni əvəz edib.
Tun Çi-hvanın rəhbərliyi dövrü Asiya maliyyə böhranı, iki böyük epidemiya və onun administrasiyasına qarşı tənqidlərə səbəb olan tarixi etirazlarla yadda qalıb. O, 2005-ci ildə vəzifəsindən istefa verib.
Yerli medianın məlumatına görə, Tun çərşənbə axşamı gecə yaxınlarının əhatəsində vəfat edib. Onun ofisi Tunu "ölkəsinə və xalqına həsr olunmuş" şəxs kimi xarakterizə edib.
1937-ci ildə Şanxayda anadan olan Tun Böyük Britaniyanın Liverpul Universitetində mexanika mühəndisliyi üzrə təhsil alıb. Daha sonra ABŞ-a köçərək burada təxminən 10 il "General Electric" şirkətində çalışıb.
1969-cu ildə Honq-Konqa qayıdan Tun atasının gəmiçilik şirkəti "Orient Overseas"də işləməyə başlayıb və 1979-cu ildə şirkətin rəhbərliyini öz üzərinə götürüb.
Onun siyasi karyerası 1992-ci ildə Kris Pattenin İcra Şurasının üzvü təyin olunması ilə başlayıb.
Siyasi təcrübəsinin az olmasına baxmayaraq, Tunun Honq-Konqun Çinə qaytarılmasından sonra şəhərə rəhbərlik etmək üçün Pekin tərəfindən seçildiyi düşünülürdü. O, Çinin dövlət banklarının 1980-ci illərin ortalarında baş verən qlobal iqtisadi böhran zamanı ailəsinin biznesini xilas etməsindən sonra Pekinə sadiq şəxs kimi qəbul edilirdi.
1996-cı ilin yanvarında Pekindəki Xalq Məclisi Evində keçirilən qəbul zamanı Çinin o vaxtkı Prezidenti Tszyan Tszemin izdihamlı zalı keçərək Tunla əl sıxıb. Həmin vaxt geniş şəkildə lentə alınan bu jest Pekinin Tunun Honq-Konqun rəhbəri vəzifəsinə namizədliyini dəstəklədiyinin açıq siqnalı kimi qiymətləndirilmişdi.
Tun vəzifəyə gəldikdən qısa müddət sonra Asiya maliyyə böhranı baş verib və bu, mənzil qiymətlərinin kəskin düşməsinə səbəb olub. Onun administrasiyası həmçinin bir sıra ictimai səhiyyə problemləri ilə üzləşib. Bunlara 1997-2002-ci illərdə quş qripi epidemiyası və 2003-cü ildə ağır kəskin respirator sindromun (SARS) yayılması daxil idi.
Lakin Tunun ən böyük siyasi problemi 2003-cü ilin iyulunda, onun ikinci hakimiyyət dövründə yaşanıb. Həmin vaxt yarım milyon Honq-Konq sakini vətəndaş hüquqlarını təhdid edə biləcəyindən ehtiyat etdikləri milli təhlükəsizlik qanununa qarşı etiraz etmək üçün küçələrə çıxıb.
Kütləvi etirazlardan sonra onun administrasiyası qanun layihəsindən imtina edib. Etirazlar Tunun 2005-ci ilin martında vəzifədən getməsinə də təsir edən amillərdən biri olub.
Həmin vaxt onun səhhətinin pisləşməsi istefa səbəblərindən biri kimi göstərilib. Lakin bəzi şəxslər onun Pekinin təzyiqi ilə vəzifədən getdiyini bildiriblər.
Pekin 2020-ci ildə Honq-Konqda milli təhlükəsizlik haqqında qanun tətbiq edib. Hakimiyyət bu qanunun sabitliyin qorunması üçün zəruri olduğunu bildirib. Tənqidçilər isə qanunu "Honq-Konqun sonu" adlandıraraq şəhərdə qorxu mühiti yaratdığını deyiblər.
Tun Çi-hvanın sonuncu ictimai tədbiri 2021-ci ilin iyulunda, Çin Kommunist Partiyasının yaradılmasının 100 illiyinə həsr olunmuş mərasimdə olub. Məlumatlara görə, o, bundan bir neçə ay sonra ürək əməliyyatı keçirib.
Tun həyat yoldaşını və üç övladını geridə qoyub.
Honq-Konqun keçmiş rəhbərləri Tun Çi-hva ilə bağlı başsağlığı və xatirələrini bölüşüblər. 2012-2017-ci illərdə şəhərə rəhbərlik etmiş Leung Çun-yinq onu "xeyirxah" lider adlandırıb və "insanları məntiqlə inandıra bildiyini" bildirib.
2017-2022-ci illərdə Honq-Konqun rəhbəri olmuş Kerri Lam isə Tun Çi-hvanın rəhbərliyinin "davamlı faydaları olan tarixi töhfə" verdiyini deyib.
Çinin dövlət xəbər agentliyi "Sinxua" Tunu "tanınmış vətənpərvər, görkəmli ictimai xadim və Çin Kommunist Partiyasının yaxın dostu" adlandırıb.
Agentlik həmçinin qeyd edib ki, Tun Çi-hva Çinin ali siyasi məsləhətçi qurumu olan Çin Xalq Siyasi Məşvərət Şurasının sədr müavinlərindən biri vəzifəsində ardıcıl dörd müddət çalışıb.
Samir
