Dublindəki Triniti Kollecinin (İrlandiya) astronomları uzaq planetlərdə hava şəraitinin deşifrə edilməsi üçün yeni metod hazırlayıblar. Bu metodun köməyi ilə onlar "James Webb" kosmik teleskopunun (JWST) məlumatlarını təhlil edib və artıq SIMP 0136 qəhvəyi cırtdanının iqliminin cəmi iki atmosfer prosesindən formalaşaraq ciddi qanunauyğunluqlara tabe olduğunu müəyyənləşdiriblər. 

HİT.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri "Astronomy & Astrophysics" jurnalında dərc olunub.

Tədqiqatçılar mürəkkəb məlumatları sadələşdirməyə və əsas qanunauyğunluqları müəyyənləşdirməyə imkan verən əsas komponentlər statistik metodundan (PCA) istifadə ediblər. Qəhvəyi cırtdanın fırlanması zamanı parlaqlığında baş verən ən kiçik dəyişikliklərin təhlili göstərib ki, onun hava şəraiti temperatur fərqləri və buludların şaquli quruluşu ilə müəyyənləşir. Bu buludlar Yer kürəsindəki topa buludlara bənzəyir.

Alimlər atmosferin üç təkrarlanan vəziyyətini müəyyən ediblər: isti hava və seyrək buludlardan ibarət sahələr daha soyuq zonalarla növbələşir, həmin zonalarda sıx, çoxqatlı buludlar formalaşır. Planetin zahiri görünüşü xaotik təsir bağışlasa da, bu sistem proqnozlaşdırıla bilir.

"Tədqiqat zamanı müəyyən etdik ki, atmosferin görünüşü ondan çox fırlanma ərzində dəyişsə belə, hava şəraitini müəyyən edən bu amillər zaman keçdikcə qorunub saxlanılır", – deyə araşdırmanın aparıcı müəllifi, Triniti Kollecinin Fizika Məktəbinin əməkdaşı Merl Şrader bildirib.

Onun sözlərinə görə, teleskop görüntülərində bu obyekt kiçik bir piksel kimi göründüyü halda, alimlərin uzaq dünyanın hava şəraitinin detallarını ayırd edə bilməsi təəccüblüdür.

Qəhvəyi cırtdanlar qaz nəhəngləri ilə ulduzlar arasında aralıq mövqe tutur. Onlar Yupiter kimi planetlərdən daha böyük və isti olsalar da, termonüvə reaksiyalarının başlaması üçün kifayət qədər kütləyə malik deyillər. Daha əvvəl bildirilmişdi ki, Yerdən 20 işıq ili məsafəsində yerləşən SIMP 0136 şimal işıqlarını xatırladan aktivlik nümayiş etdirir.

Belə kosmik cisimlərdə hava şəraitinin öyrənilməsi alimləri ekzoplanetlərin atmosferlərinin kimyəvi tərkibini anlamağa və Günəş sistemindən kənarda potensial yaşayış üçün əlverişli zonaları axtarmağa birbaşa yaxınlaşdırır.

Qəhvəyi cırtdanları ölçülərinə görə Yerdən müşahidə etmək nisbətən asandır. Bu isə həmin göy cisimlərini buludların formalaşması ilə bağlı nəzəriyyələri sınaqdan keçirmək üçün ideal laboratoriyaya çevirir.

Tədqiqatın həmmüəllifi, professor Yohanna Vosun sözlərinə görə, yeni analitik yanaşma qəhvəyi cırtdanlarla bağlı müşahidələrin işlənməsi prosesini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişəcək. Bu metod resurs tələb edən modelləşdirməyə keçməzdən əvvəl onların iqlimini sürətlə qiymətləndirməyə imkan verəcək.

Samir