Barselona Universiteti və Seneqalda fəaliyyət göstərən Ceyn Qudoll İnstitutunun alimləri vəhşi şimpanzelərin balalarına alətlərdən istifadə ilə bağlı mürəkkəb bacarıqları şüurlu şəkildə öyrətdiyini müəyyən ediblər. Tədqiqatçılar gizli kameralar vasitəsilə təcrübəli meymunların qida əldə etməyi öyrənmələrinə kömək etmək üçün çubuqları və meyvələri təcrübəsiz fərdlərə ötürdüyünü qeydə alıblar. 

HİT.az xəbər verir ki, tədqiqat “Frontiers in Psychology” jurnalında dərc olunub.

Zooloqlar Seneqalın Dindefelo savannasında səkkiz il ərzində primatları müşahidə edərək, heyvanların iştirakı ilə çəkilmiş, ümumilikdə 15 saata yaxın unikal videoyazı toplayıblar. Kadrlarda yetkin fərdlərin iti uclu çubuqlardan istifadə etməklə yosun, qarışqa və termit tutduğu, həmçinin bərk baobab meyvələrini daşların üzərində sındırdığı görünür. Ümumilikdə yaşlı fərdlərin balalara 37 dəfə əmək aləti ötürdüyü qeydə alınıb. Əksər hallarda analar alətlərini könüllü şəkildə balalarına verib və ya çubuğu müqavimət göstərmədən götürmələrinə imkan yaradıb. Statistik məlumatlar göstərib ki, belə ötürmədən sonra yetkin meymunlar qida əldə etməyi dayandıraraq özləri yeməksiz qalıb, balalar isə aldıqları alətdən fəal şəkildə istifadə etməyə və əldə etdikləri qidanı yeməyə başlayıblar.

Tədqiqatçıların sözlərinə görə, bu davranış əsl öyrətmənin elmi meyarına tam uyğun gəlir — yəni proses yalnız şagirdə fayda verir, müəllimə isə yox. Uzun müddət elmdə biliklərin məqsədyönlü şəkildə ötürülməsi qabiliyyətinin yalnız insana xas xüsusiyyət olduğu düşünülüb. Lakin insanabənzər meymunların müşahidəsi onların da pedaqogikanın ilkin formalarına malik olduğunu göstərir. Çətinlik ondadır ki, balalar yalnız çubuğu necə tutmağı deyil, həm də hərəkətlərin düzgün ardıcıllığını yadda saxlamalıdır.

Şimpanze qrupundakı analar balaların məşq etməsi üçün təhlükəsiz mühit yaradır: onlar lazımi alətləri və meyvələri örs rolunu oynayan daşların üzərinə gətirir, balaların isə sakit şəkildə məşq etməsinə imkan verirlər. Qeydə alınmış epizodlardan birində yetkin dişi şimpanze hətta çubuğu birbaşa qarışqa yuvasında qoyub, balasını çağırıb və ona aləti çıxararaq həşəratları yeməsinə imkan verib. Maraqlıdır ki, gənc dişi primatlar məşq üçün alətləri erkəklərlə müqayisədə xeyli daha çox əldə ediblər. Alimlər güman edirlər ki, bu fakt yetkin dişi şimpanzelərin qida əldə etmə texnologiyalarına niyə daha yaxşı yiyələndiyini izah edə bilər.

İspan bioloqlarının kəşfi insan mədəniyyətinin mənşəyini və sosial əlaqələrin təkamülünü daha dərindən anlamağa kömək edir. Meymunların yalnız öz növünün digər nümayəndələrinin hərəkətlərini təqlid etməməsi, həm də balaların mürəkkəb bacarıqları mənimsəməsinə məqsədyönlü şəkildə kömək etməsi onların yüksək idrak qabiliyyətlərinə malik olduğunu göstərir. Qida tapmağın son dərəcə çətin olduğu Afrika savannasının sərt şəraitində belə qarşılıqlı yardım bütün ailənin sağ qalmasında mühüm rol oynaya bilər.

Samir