Kanadanın Arktika bölgəsində min illər ərzində mövcud olmuş unikal epişelf gölü tamamilə yoxa çıxıb. Alimlər hesab edirlər ki, bu ekosistemin əvvəlki vəziyyətinə qayıtması artıq mümkün deyil.

HİT.az xəbər verir ki, sözügedən göl Kanadanın Nunavut ərazisində, Ellesmere adasındakı Milne fiordunda yerləşib. Gölün əsas xüsusiyyəti onun şelf buzlağının yaratdığı təbii “bənd” sayəsində formalaşması olub. Buz təbəqəsi dəniz suyunun üzərində şirin su qatının toplanmasına imkan verib.

Bu qeyri-adi şərait şirin və duzlu su mühitlərinə uyğunlaşmış canlıların eyni ekosistemdə mövcud olmasına şərait yaradıb.

Lakin 2020-ci ilin iyulunda Milne şelf buzlağında böyük parçalanma baş verib. Nəticədə gölü saxlayan təbii buz “bənd” dağılıb və şirin su okeana axmağa başlayıb.

Tədqiqatçıların sözlərinə görə, həm buzlaq, həm də göl uzun illər ərzində tədricən nazikləşirdi. Ancaq 2020-ci ildə buzlağın parçalanması prosesin sürətlənməsinə səbəb olub.

Araşdırmanın aparıcı müəllifi Jeremi Bonno bildirib ki, buzlaq və göl onilliklər ərzində zəifləsə də, 2020-ci ildə baş verən parçalanma son mərhələ olub. Onun sözlərinə görə, göl cəmi bir neçə ay ərzində quruyub.

2020-ci ilin payızına qədər unikal ekosistem demək olar ki, tamamilə yox olub. 2022-ci ilin iyulunda aparılan ölçmələr isə əvvəllər buzlaq altında toplanan şirin su qatının yerini tamamilə şor suya verdiyini göstərib.

Sonrakı illərdə aparılan monitorinqlər zamanı gölün yenidən formalaşmasına dair hər hansı əlamət aşkar edilməyib.

Epişelf gölləri yalnız xüsusi təbii şəraitdə yaranır. Şelf buzlağı fiordun bir hissəsini bağlayaraq şirin suyun dəniz suyunun üzərində qalmasını təmin edir.

Buzlaq dağıldıqda isə şirin suyun okeana axmasının qarşısını alan maneə aradan qalxır. Milne fiordunda da məhz bu proses baş verib.

Araşdırmanın həmmüəllifi Bernard Lavalın sözlərinə görə, buz örtüyü aradan qalxdıqdan sonra həmin ekosistem də yox olub. Gölün yenidən yaranması üçün onu saxlayan şelf buzlağının bərpa olunması lazımdır. Lakin alimlər mövcud iqlim şəraitində belə bir ssenarini real hesab etmirlər.

Milne fiordunun Arktikanın ən ucqar ərazilərindən birində yerləşməsi tədqiqatı daha da çətinləşdirib.

Alimlər suya temperatur, dərinlik və elektrik keçiriciliyini ölçən xüsusi sensorlar yerləşdiriblər. Bu göstəricilər vasitəsilə suyun duzluluğundakı dəyişiklikləri izləmək mümkün olub.

COVID-19 pandemiyası səbəbindən 2020-ci ildə əraziyə planlaşdırılan ekspedisiya ləğv edilib. Nəticədə cihazlar iki il ərzində fiordda qalıb və alimlər yalnız daha sonra əraziyə qayıdaraq onları götürə biliblər.

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, hadisə Arktika ekosistemlərinin nə qədər sürətlə dəyişə biləcəyini göstərir. Min illər ərzində formalaşan təbii sistemin cəmi bir neçə ay ərzində məhv olması bölgədə iqlim dəyişikliklərinin yaratdığı riskləri də ortaya qoyur.

Araşdırmanın müəllifləri hesab edirlər ki, gölün əvvəlki formada bərpası insan ömrü miqyasında mümkün görünmür.

Samir