Ulduzuna son dərəcə yaxın orbitdə hərəkət edən HD 3167 b gözləniləndən daha qalın atmosferə malik olması ilə alimləri təəccübləndirib.

HİT.az xəbər verir ki, Lava planetləri ulduzlarına yaxın olduqları üçün səthlərində qayaların əridiyi son dərəcə isti dünyalar hesab olunur. Güclü radiasiya və ulduz küləkləri isə belə planetlərin atmosferini zamanla kosmosa sovura bilər.

Lakin HD 3167 b bu baxımdan fərqli xüsusiyyət nümayiş etdirir. Planet öz ulduzunun ətrafında təxminən 23 Yer saatına bir dövr edir və radiusu Yerdən təxminən 60 faiz böyükdür. Eyni zamanda indiyədək müəyyən edilmiş lava planetləri arasında nisbətən aşağı temperaturu ilə seçilir.

Temperatur gözləniləndən xeyli aşağıdır

Planetin ulduzuna çox yaxın olması səbəbindən qravitasiya ilə kilidləndiyi düşünülür. Bu halda onun bir üzü daim ulduza tərəf çevrilir, digər tərəfi isə daimi gecə şəraitində qalır.

Nəzəri hesablamalara görə, HD 3167 b-nin gündüz tərəfində temperaturun 2 200 dərəcədən yuxarı olması gözlənilirdi. Lakin əks olunan işığın ölçülməsi temperaturun təxminən 1 500 dərəcə olduğunu göstərib.

Çikaqo Universitetindən doktor Edvin Kitein rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu fərqin bir neçə səbəbi ola biləcəyini bildirir. Ehtimallardan birinə görə, planetin buludları ulduz işığının əhəmiyyətli hissəsini geri əks etdirir. Digər ehtimala əsasən isə qalın atmosfer istiliyi planetin gündüz tərəfindən gecə tərəfinə daşıyır.

Atmosferin tərkibi də suallar doğurur

Əvvəllər lava planetlərinin atmosferinin əsasən yüksək temperatur nəticəsində səthdən buxarlanan qayalardan formalaşdığı düşünülürdü.

Lakin The Astrophysical Journal Letters jurnalında dərc olunan yeni araşdırma HD 3167 b-də karbon qazı, karbonmonoksid və ya su buxarı kimi daha ağır qazların ola biləcəyinə dair dəlillər ortaya qoyub.

Belə atmosfer planetin gözləniləndən daha aşağı temperaturda olmasını izah edə biləcək amillərdən biri hesab olunur. Qalın qaz təbəqəsi eyni zamanda planetin ulduzuna bu qədər yaxın olmasına baxmayaraq atmosferini niyə tam itirmədiyinə də izah verə bilər.

Erkən Yerin sirrlərinə işıq sala bilər

Alimlərin fikrincə, HD 3167 b kimi lava dünyalarının öyrənilməsi yalnız uzaq ekzoplanetlərin xüsusiyyətlərini anlamaq baxımından əhəmiyyət daşımır.

Yerin ilkin dövrlərində böyük asteroid toqquşmalarından sonra geniş maqma okeanlarının yarandığı düşünülür. Buna görə də lava planetlərinin atmosferinin və istilik paylanmasının araşdırılması gənc Yerin oxşar şəraitdə necə dəyişdiyinə dair yeni ipucları verə bilər.

Samir