ABŞ-ın Kaliforniya ştatında 125 ildən artıqdır işləyən lampa bu müddət ərzində bir neçə nəsli, hətta onu izləyən üç veb-kameranı geridə qoyub.

HİT.az xəbər verir ki, “Centennial Light” (“Əsrlik lampa”) adlanan bu cihaz Livermor şəhərindəki 6 nömrəli yanğınsöndürmə məntəqəsində saxlanılır. Lampa ilk dəfə 1901-ci ildə yandırılıb və o vaxtdan elektrik enerjisində yaranan problemlər, təmir və köçürülmələr səbəbindən müəyyən fasilələr istisna olmaqla, demək olar ki, fasiləsiz işləyir.

Lampanın uzunömürlülüyü o qədər qeyri-adidir ki, Ginnesin Rekordlar Kitabı onu dünyanın ən uzunömürlü lampası kimi tanıyır. 2026-cı il iyunun 6-da onun 125 illiyi qeyd edilib. Bundan əvvəl isə 2015-ci ildə lampanın bir milyon saat işləməsi münasibətilə tədbir keçirilib.

Maraqlıdır ki, lampanı müşahidə etmək üçün quraşdırılan veb-kameralar onun qədər davamlı olmayıb. Uzun illər yanğınsöndürmə xidmətində çalışan Tom Bremel bunu belə ifadə edib: “Lampa yanmır, amma veb-kameralar sıradan çıxır.”

Lampanın niyə bu qədər uzun müddət işlədiyinə dair tam və qəti elmi izah yoxdur. Lakin onun konstruksiyası və iş şəraiti bəzi ipucları verir.

“Centennial Light” Shelby Electric şirkəti tərəfindən hazırlanıb və əl ilə üfürülmüş şüşə kolbaya malikdir. Ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri isə müasir közərmə lampalarından fərqli olaraq karbon közərmə telindən istifadə edilməsidir.

2021-ci ildə fizik və elektrooptika mütəxəssisi Martin Kiktanın apardığı texniki analizə görə, lampanın karbon telinin qalınlığı və möhkəmliyi onun uzun müddət tab gətirməsinə kömək etmiş ola bilər.

Digər mühüm amil lampanın hazırda çox aşağı gücdə işləməsidir. Əvvəlcə təxminən 60 vatt üçün nəzərdə tutulan lampa hazırda cəmi 4 vatt enerji sərf edir və kifayət qədər zəif işıq saçır.

Mütəxəssisə görə, közərmə telinin temperaturu nə qədər yüksək olarsa, lampa bir o qədər parlaq işıq saçır, lakin tel materialını daha sürətlə itirir. Daha aşağı temperaturda işləmək isə lampanın ömrünü əhəmiyyətli dərəcədə uzada bilər.

2013-cü ildə lampa təxminən 9 saat 45 dəqiqə sönüb. Lakin səbəb közərmə telinin sıradan çıxması deyil, enerji təchizatı blokunda yaranan nasazlıq olub. Problem aradan qaldırıldıqdan sonra lampa yenidən yanıb.

“Centennial Light”ın mövcudluğu bəzən keçmişdə istehsalçıların qəsdən daha uzunömürlü lampalar hazırladığı, sonradan isə onların ömrünü qısaltdığı iddiasına nümunə kimi göstərilir. Lakin alimlər qeyd edirlər ki, tək bir lampanın 125 il işləməsi bunu sübut etmir.

Bununla belə, XX əsrdə lampa istehsalçılarının məhsulların xidmət müddətinə dair razılaşmaları həqiqətən mövcud olub. 1924-cü ildə böyük işıqlandırma şirkətlərinin nümayəndələri Cenevrədə “Phoebus” kartelini yaradıb və məişət lampaları üçün 1000 saatlıq standart müəyyənləşdiriblər.

Lakin bu fakt “Centennial Light”ın niyə 125 il işlədiyini birbaşa izah etmir. Onun uzunömürlülüyündə karbon tel, aşağı iş temperaturu və zəif işıq rejimi kimi amillərin birgə rol oynadığı düşünülür.

Hazırda Livermorda saxlanılan bu lampa həm texnologiya tarixinin nadir nümunəsi, həm də uzunömürlülüyü hələ tam izah edilməmiş qeyri-adi texniki artefakt olaraq qalır.

Samir