117 il yaşayan qadının orqanizmində həm dərin qocalma əlamətləri, həm də hüceyrələrin gözləniləndən daha “gənc” xüsusiyyətləri aşkarlanıb. İspaniyalı alimlərin apardığı geniş araşdırma uzunömürlülüyün mexanizmlərinə dair maraqlı nəticələr ortaya qoyub.

HİT.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri "Cell Reports Medicine" jurnalında dərc edilib. Araşdırmada qadının genomu, zülalları, maddələr mübadiləsi, bağırsaq mikrobiotası və DNT-də yaşla bağlı dəyişikliklər təhlil olunub.

Tədqiqatçılar M116 kod adı verdikləri qadının qan, tüpürcək, sidik və nəcis nümunələrini araşdırıblar. Analizlərin əsas hissəsi onun 116 yaşı olduğu dövrdə aparılıb. M116 2023-cü ilin yanvarından 2024-cü il avqustun 19-dək təsdiqlənmiş ən yaşlı yaşayan insan olub.

Araşdırmada ən diqqətçəkən göstəricilərdən biri telomerlərlə bağlı olub. Xromosomların uclarında yerləşən bu qoruyucu strukturlar hüceyrə bölünməsi zamanı tədricən qısalır. M116-nın orta telomer uzunluğu cəmi 8 kilobaza təşkil edib və bu, araşdırmada iştirak edən sağlam insanlar arasında ən aşağı göstərici olub. Onun telomerlərinin təxminən 40 faizinin olduqca qısa olduğu müəyyənləşdirilib.

Buna baxmayaraq, telomerlərin bu qədər qısa olması qadında çoxsaylı ağır yaşa bağlı xəstəliklərin gözlənilən səviyyədə müşahidə olunması ilə nəticələnməyib.

Daha maraqlı nəticə epigenetik analiz zamanı ortaya çıxıb. DNT üzərində yaşla dəyişən kimyəvi işarələri araşdıran altı müxtəlif epigenetik “saat” M116-nın bioloji yaşının xronoloji yaşından aşağı olduğunu göstərib. Başqa bir hesablama metodunda isə bu fərq 23,17 il olub. Yəni həmin göstəriciyə əsasən onun bioloji yaşı təxminən 94 il kimi qiymətləndirilib.

Molekulyar analizlər qadında yaşla əlaqəli klonal qan yaranması ilə bağlı mutasiyaların və yaşlı insanlarda daha çox rast gəlinən B-hüceyrələrinin yüksək miqdarını da üzə çıxarıb. Eyni zamanda, onun yağ mübadiləsinin səmərəli olduğu və orqanizmdə sistemli iltihab səviyyəsinin aşağı qaldığı müəyyən edilib.

Bağırsaq mikroflorasında isə Bifidobacterium bakteriyalarının qeyri-adi dərəcədə yüksək payı aşkarlanıb. Bu bakteriyalar bəzi hallarda iltihabəleyhinə proseslərlə əlaqələndirilir.

Alimlər hesab edirlər ki, qadının müstəsna uzunömürlülüyü tək bir amillə izah edilə bilməz. Onun immun sistemi, ürək-damar və beyin funksiyaları, eləcə də mitoxondrilərin qorunması ilə əlaqəli ola biləcək nadir genetik variantlara sahib olduğu müəyyənləşdirilib.

Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, orqanizmin qocalması ilə yaşa bağlı xəstəliklərin inkişafı molekulyar səviyyədə bir-birindən müəyyən qədər ayrılmış proseslər ola bilər. Bu isə uzunömürlülüyün bioloji mexanizmlərinin öyrənilməsi üçün yeni istiqamətlər aça bilər.

Samir