Yeniyetməlik dövrünün ilk illərində təhsillə bağlı narahatlığın yarım əsrdən çox müddət sonra yaddaşla bağlı şikayətlərlə əlaqəli olduğu müəyyən edilib. 13 yaşında məktəblə bağlı daha çox narahatlıq keçirən yeniyetmələr 67 yaşında yaddaşlarının pisləşməsindən daha çox şikayətləniblər.
HİT.az xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri “Journal of Gerontology: Psychological Sciences” jurnalında dərc olunub.
Tədqiqatı İsveçin Örebro Universitetinin alimləri aparıblar. Onların sərəncamında müşahidə müddəti baxımından nadir hesab olunan məlumatlar olub. İlk ölçmələr 1965-1968-ci illərdə, iştirakçıların 10-13 yaşlarında olduğu vaxt aparılıb. Təkrar müayinə isə 2022-ci ildə keçirilib. Beləliklə, müşahidənin ümumi müddəti 57 il təşkil edib və tədqiqatın son mərhələsinə 625 nəfər çatıb.
Məlum olub ki, 13 yaşında məktəblə bağlı narahatlığın səviyyəsi yaşlılıq dövründə yaddaşla bağlı subyektiv şikayətləri proqnozlaşdırıb. Bu əlaqə hazırkı narahatlıq və depressiya səviyyələri nəzərə alındıqdan sonra da qorunub. Eyni zamanda, məktəbdəki akademik göstəricilər, intellekt səviyyəsi, uşaqlıq dövründə sosial rifah və maddi vəziyyət sonrakı yaşlarda yaddaşla bağlı şikayətlərlə əlaqəli olmayıb.
Müəlliflər nəticələrin şərhində ehtiyatlı olmağa çağırırlar. Araşdırma obyektiv koqnitiv testlərə və ya demensiya diaqnostikasına deyil, iştirakçıların subyektiv şikayətlərinə əsaslanıb. Buna görə də bu şikayətlərin yaddaşın həqiqətən zəifləməsini, yoxsa narahat insanlarda öz qabiliyyətlərini daha bədbin qiymətləndirmək meylini əks etdirdiyi məlum deyil.
Bununla belə, tədqiqat göstərir ki, yeniyetməlik dövründə yaşanan emosional təcrübələr hətta yaşlılıqda da öz təsirini göstərə bilər.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, uşaqlıq dövründə xroniki stress uzunmüddətli perspektivdə beyinə və insanın özünü qavramasına təsir göstərə bilər. Bununla yanaşı, əks izahı da istisna etmirlər: təbiətən narahat olan insanlar həm gənclikdə, həm də yaşlılıqda özlərini daha sərt qiymətləndirməyə meylli ola bilərlər.
Araşdırma həyatın ən erkən və ən gec mərhələləri arasındakı əlaqəni izləməyə imkan verən uzunmüddətli müşahidələrin əhəmiyyətini də vurğulayır.
Samir
