Meşə döşənəyində qarşılaşdığımız papaqlı göbələklər əslində nəhəng bir şəbəkənin kiçik hissəsidir. Kilometrlərlə əraziyə yayıla bilən və ayrı bir orqanizm anlayışına tam uyğun gəlməyən bu sirli canlıların həqiqi ömrünü müəyyənləşdirmək üçün alimlər yeni üsullar hazırlayırlar.

HİT.az xəbər verir ki, meşədə gəzərkən gördüyümüz papaqlı göbələk əslində torpağın altında geniş əraziyə yayılan nəhəng orqanizmin yalnız səthə çıxan kiçik hissəsidir. Bu canlıların yüzlərlə hektar əraziyə yayıla bilməsinə baxmayaraq, neçə yaşında olduğunu müəyyənləşdirmək alimlər üçün olduqca mürəkkəb məsələyə çevrilib.

Ağaclardakı kimi illik halqalara malik olmayan bu sirli strukturların ömrü mikrofluidika texnologiyaları və yeni nəsil laboratoriya üsulları vasitəsilə araşdırılır. Yer səthində gördüyümüz göbələk cisimləri torpağın altında bir-biri ilə əlaqələnən mitselium adlı geniş şəbəkənin məhsuludur.

Genetik testlər aparılmadan eyni ərazidəki iki göbələyin eyni fərdə, yoxsa fərqli strukturlara aid olduğunu müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Üstəlik, bu canlılar ayrıldıqdan sonra yenidən birləşə bilirlər. Onların bir tərəfdən böyüyərkən digər tərəfdən öz toxumalarını həzm edərək məhv edə bilməsi biologiyadakı klassik fərd anlayışını da mürəkkəbləşdirir.

Göbələklərin nə qədər müddət yaşaya bildiyini bilmək sadəcə nəzəri maraq məsələsi deyil. Meşəsalma layihələrində gənc fidanların köklərinə köçürülən faydalı növlərin davamlılığını qiymətləndirmək bu məlumatlardan asılıdır. Eyni zamanda kənd təsərrüfatı sahələrinə zərər vuran və ya xəstəliklərə səbəb olan invaziv növlərin müəyyən ərazidə nə qədər müddət mövcudluğunu qoruyacağını proqnozlaşdırmaq mühüm üstünlük yaradır.

Lund Universitetinin tədqiqatçısı Dimitrios Fludasın rəhbərliyi ilə hazırlanan və “Trends in Microbiology” jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, bütün göbələklər üçün vahid ömür düsturu axtarmaq düzgün yanaşma deyil.

Tədqiqatçılar hər bir növün özünəməxsus ekoloji şəraitinə yönəlmiş xüsusi metodların tətbiqini təklif edirlər. Bildirilir ki, genetik xəritələndirmə vasitələri, uzunmüddətli laboratoriya müşahidələri və çip üzərində göbələk simulyasiyaları birlikdə istifadə edilməlidir.

Samir