Ürəyin dayanmasından sonra insanın yenidən həyata qaytarılması mümkündür. Lakin qan dövranının kəsilməsi, xüsusilə də beynin oksigensiz qalması səbəbindən bir neçə dəqiqə ərzində ciddi fəsadlara yol aça bilər. Buna baxmayaraq, bəzi nadir hallarda insanlar ürək fəaliyyəti dayandıqdan saatlar sonra belə xilas edilə bilirlər.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə “CHIP” nəşri yazıb.
Təcili tibbi yardım mütəxəssislərinin fikrincə, ürək dayandıqdan sonrakı ilk dəqiqələr həlledici əhəmiyyət daşıyır. Beyinə oksigenlə zəngin qan axını kəsildikdə, beyin hüceyrələri təxminən 5 dəqiqə ərzində zədələnməyə başlaya bilər. Vaxt keçdikcə bu zədələrin geri dönməz xarakter alması riski artır.
Adətən 30 dəqiqədən çox davam edən ürək dayanması hallarında insanın ciddi beyin zədəsi almadan xilas edilməsi ehtimalı xeyli azalır. Ancaq bu, bütün hallar üçün keçərli qəti zaman həddi deyil.
Burada klinik ölüm ilə beyin ölümü arasındakı fərqi anlamaq vacibdir. Klinik ölüm ürəyin dayanması və qan dövranının kəsilməsi vəziyyətini ifadə edir. Bu mərhələdə vaxtında müdaxilə ilə qan dövranını bərpa etmək mümkündür.
Beyin ölümü isə beynin bütün funksiyalarının geri dönməz şəkildə itirilməsi deməkdir. Bu vəziyyətdə insanın yenidən həyata qaytarılması mümkün deyil.
Ürək necə yenidən fəaliyyətə başlayır?
Ürək dayandıqda tətbiq edilən əsas üsullardan biri kardiopulmonar reanimasiyadır (CPR). Döş qəfəsinə ritmik təzyiq göstərilməsi və süni tənəffüs vasitəsilə qan dövranının müəyyən səviyyədə saxlanmasına çalışılır. Bu müdaxilə beynin oksigensiz qalma müddətini azaltmağa və digər tibbi prosedurlar üçün vaxt qazanmağa kömək edir.
Ürəyin normal ritmini bərpa etmək üçün bəzi hallarda defibrilyasiyadan da istifadə olunur. Bu zaman xüsusi cihaz vasitəsilə ürəyə elektrik impulsu verilir.
Məqalədəki məlumatlara əsasən, xəstəxanada ürək-ağciyər reanimasiyasından sonra sağqalma göstəricisi təxminən 20 faiz, xəstəxanadan kənarda baş verən ürək dayanması hallarında isə 10 faiz civarındadır. Həkimlər müdaxiləyə nə qədər tez başlanarsa, sağqalma ehtimalının bir o qədər artdığını vurğulayırlar.
Hipotermiya insanı saatlarla qoruya bilər
Uzun müddət sonra həyata qaytarılmanın ən diqqətçəkən istisnalarından biri hipotermiya, yəni bədən temperaturunun kəskin aşağı düşməsidir. Soyuq bədən temperaturunu və maddələr mübadiləsini aşağı salaraq hüceyrələrin oksigenə tələbatını azalda, bununla da beyin toxumasının zədələnməsini müəyyən müddət gecikdirə bilər.
Nəşrin yazdığına görə, ürək dayanması və təsadüfi hipotermiya ilə bağlı qeydə alınan ən diqqətçəkən hadisələrdən birində 31 yaşlı kişi 8 saat 42 dəqiqə sonra həyata qaytarılıb.
Hadisə zamanı onun bədən temperaturu təxminən 26 dərəcəyə düşüb. Yaxınları üç saat yarımdan çox müddət ərzində ona ürək-ağciyər reanimasiyası tətbiq ediblər. Daha sonra xəstəxanada xüsusi həyat dəstəyi sistemi vasitəsilə qan dövranı qorunub və bədən temperaturu tədricən yüksəldilib.
Kişi üç ay sonra heç bir nevroloji zədə olmadan tam sağalıb.
Bu cür hadisələr hipotermiyanın bəzi xüsusi hallarda qoruyucu rol oynaya biləcəyini göstərir. Lakin belə nəticələr son dərəcə nadirdir və adi ürək dayanması halları üçün nümunə hesab edilə bilməz.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, beyin ölümü ilə bağlı vəziyyət tamamilə fərqlidir. Bu diaqnoz qoyulmazdan əvvəl həkimlər bütün əsas nevroloji funksiyaları yoxlayır, oxşar əlamətlər yarada biləcək digər səbəbləri istisna edirlər. Beyin ölümü təsdiqləndikdən sonra insanın sağalması mümkün deyil.
Beləliklə, ürəyin dayanması həmişə geri dönməz ölüm demək deyil. Bəzi xüsusi şəraitdə, xüsusilə hipotermiya zamanı, uzun müddət keçdikdən sonra belə insanı xilas etmək mümkün ola bilər.
Samir
