Müasir döyüş təyyarələrində pilotu saniyələr içində yuxarıya fırladan katapult oturacaqlar artıq standart sistem sayılır. Lakin reaktiv aviasiyanın ilk dövrlərində, kokpitdə yan-yana oturan heyəti xilas etmək üçün mühəndislər təyyarənin altına enən sirli bir təxliyə tuneli hazırlamışdılar. Məhz mühərriklərin tam ortasından göyə açılan bu qeyri-adi sistem aviasiya tarixində ən qorxulu həllərdən biri kimi qalır.
HİT.az xəbər verir ki, müharibə təyyarələrində təhlükə anında pilotu yuxarı ataraq xilas edən katapult sistemləri müasir aviasiyanın ayrılmaz hissəsidir. Lakin reaktiv sürətlərin ilk dəfə səs sürətinə yaxınlaşdığı illərdə sağ qalma problemi mühəndisləri daha radikal həllərə yönəltdi.
Pərvanəli təyyarələr dövründə kokpit örtüyünü açaraq tullanmaq mümkün idi. Lakin reaktiv təyyarələrdə yaranan güclü hava təzyiqi bu üsulu demək olar ki, qeyri-mümkün edirdi. Bu səbəbdən mühəndislər pilotları yuxarı deyil, aşağıya – təyyarənin altından boşluğa buraxan sistem üzərində işlədilər. Bu qəribə həllin mərkəzində Douglas F3D Skyknight adlı radar qırıcısı dayanırdı.
1940-cı illərin sonunda ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri üçün hazırlanmış F3D Skyknight dövrünün ən inkişaf etmiş radar sistemlərindən birinə sahib idi. Lakin bu sistem kokpitdə böyük yer tutduğuna görə ənənəvi dizayn mümkün olmadı. Mühəndislər pilot və radar operatorunu arxa-arxaya yerləşdirmək əvəzinə yan-yana oturtmaq məcburiyyətində qaldılar. Bu dəyişiklik isə təcili çıxış sistemini təhlükəli hala gətirdi, çünki iki pilotun eyni anda yuxarı atılması havada toqquşma riski yaradırdı.
Bu problemi həll etmək üçün təyyarənin gövdəsinin alt hissəsində şaquli metal bir tunel quraşdırıldı. Bu qaçış yolu iki mühərrikin tam ortasından keçərək təyyarənin “qarın” hissəsinə çıxırdı. Təcili vəziyyətdə kabinədə təzyiq azaldılır, yan-yana oturacaqlar dönərək tunelin girişini açırdı. Keçmiş hərbi pilot Pol Vudford ilk heyət üzvünün tunelin qapağını təpikləyərək açdığını qeyd edir. Daha sonra pilotlar içəridəki üfüqi tutacaqdan yapışaraq özlərini təyyarənin altındakı güclü hava axınına buraxırdılar. Qorxuducu görünsə də, bu üsul hava müqavimətini azaldaraq pilotlara paraşütü təhlükəsiz məsafədə açmaq imkanı verirdi.
Tarixin bu unikal təxliyə sisteminə sahib Skyknight təyyarəsi hərbi əməliyyatlarda da mühüm rol oynayıb. Koreya müharibəsi dövründə qaranlıqda düşmən təyyarəsini vurmağı bacaran ilk platformalardan biri kimi tarixə düşüb. ABŞ Dəniz Piyadaları Korpusu tərəfindən gecə missiyalarında istifadə olunan bu ağır təyyarələr Sovet istehsalı sürətli MiQ qırıcılarına qarşı mübarizədə iştirak edib.
O dövrdə vurulan və ya nasazlıq yaşayan pilotlar üçün bu qaranlıq metal tunel sağ qalmağın yeganə yolu idi. 1948-ci ildə ilk uçuşunu edən Skyknight müasir katapult sistemlərindən xeyli fərqli olsa da, aviasiya mühəndisliyinin çıxılmaz vəziyyətlərdə nə qədər qeyri-adi həllər yarada biləcəyinin tarixi nümunəsi kimi qalır.
Samir
