Təqdirimizi göstərmək üçün əllərimizi bir-birinə vuraraq səs çıxarmaq, yəni alqışlamaq, gündəlik həyatın ən adi reflekslərindən biridir. Lakin bu hərəkətin kökləri insanlıq tarixinin çox qədim dövrlərinə gedib çıxır və müasir dövrdə onunla bağlı formalaşmış qaydalar düşündüyümüzdən daha sərt çərçivələrlə qorunur.

HİT.az xəbər verir ki, ünsiyyət qurmaq üçün hər zaman sözlərə ehtiyac olmur. Konsertin sonunda və ya sevdiyimiz bir insanın uğur qazandığı anda əllərimizi qaldırıb ritmik şəkildə bir-birinə vururuq. Ovuc içlərinin toqquşmasından yaranan səs – alqış – bəyənmə və dəstəyimizi ifadə etməyin ən təbii yollarından biri hesab olunur.

Bəs niyə bir insanı təqdir etmək üçün məhz əllərimizi bir-birinə vururuq?

Mütəxəssislərin fikrincə, alqışın tarixi insanın danışıq qabiliyyətinin hələ tam formalaşmadığı dövrlərə qədər uzanır. Antropoloqlar hesab edirlər ki, ilk insanlar ovçu qruplarında diqqəti cəlb etmək, təhlükə barədə xəbərdarlıq etmək və ya yırtıcı heyvanları qorxutmaq məqsədilə əllərini güclü şəkildə bir-birinə vururdular. Bu hərəkət həm eşidilən, həm də görünən güclü siqnal rolunu oynayırdı.

Genlərimizə hopmuş ümumbəşəri davranış

İnsanlıq tarixi boyunca davam edən bu vərdiş zamanla universal davranış formasına çevrilib. Dünyanın müxtəlif bölgələrində yaşayan xalqlar arasında alqışdan istifadə etməyən mədəniyyətə demək olar ki, rast gəlinmir.

Psixoloqlar qeyd edirlər ki, zaman keçdikcə alqış müxtəlif məqsədlərə xidmət edən formalara ayrılıb. İdmançıları ruhlandırmaq üçün istifadə olunan motivasiyaedici alqış, musiqiyə ritm tutmaq üçün edilən alqış və rəsmi tədbirlərdə kollektiv razılığı ifadə edən rəsmi alqış bunlardan bəziləridir.

Müasir dövrdə ən geniş yayılmış forma isə təqdir və heyranlığı ifadə edən bəyənmə alqışıdır.

Tarixçilərin fikrincə, performansa yönəlmiş alqış ənənəsi insanların od ətrafında toplaşıb hekayələr danışdığı dövrlərdə formalaşmağa başlayıb. Təsirli bir hekayədən sonra insanların birlikdə əl çalaraq məmnunluqlarını ifadə etməsi sosial bağları gücləndirən ilk bədii reaksiyalardan biri sayılır.

Qədim mədəniyyətlərdən müasir salonlara

Bu nəzəriyyəni tam sübut edən maddi dəlillər olmasa da, alqışla bağlı ilk yazılı məlumatlara qədim mətnlərdə rast gəlinir. Təxminən 2500 il əvvəl qələmə alınmış İncil mətnlərində Kral Yoaşın tacqoyma mərasimində xalqın coşqu ilə əl çaldığı qeyd olunur.

Qədim yunanlar isə tamaşalardan sonra əllərini çırpmaq əvəzinə ayaqlarını yerə vuraraq səs-küy yaratmağa üstünlük verirdilər. Bununla belə, həmin dövrdə əl çalan insanların da olması ehtimal edilir.

Romalılar isə alqışı daha sistemli şəkildə tətbiq edərək onu təqdir göstəricisinə çevirmişdilər. Onlar bəzən sadəcə barmaqlarını şıqqıldadır, daha böyük heyranlıq hiss etdikdə isə toqalarını yelləyir və ya ağ dəsmallar qaldırırdılar.

Zamanla alqış mədəniyyətinin qaydaları da dəyişib. XVIII və XIX əsrlərə qədər opera tamaşalarının ortasında tamaşaçıların ayağa qalxaraq uzun sürən alqışlarla çıxışı dayandırması adi hal sayılırdı.

Məşhur bəstəkar Volfqanq Amadey Motsart 1778-ci ildə atasına yazdığı məktubda əsərlərindən birinin ilk hissəsinin ortasında tamaşaçıların güclü alqışla reaksiyasını böyük məmnunluqla təsvir etmişdi. O, həmin hissəni yazarkən məhz belə təsir yaradacağını gözlədiyini qeyd edirdi.

Lakin həmin dövrlərin sərbəst tamaşaçı davranışı artıq keçmişdə qalıb. Bu gün klassik musiqi konsertinin ortasında ayağa qalxıb gurultulu alqışlamağa başlasanız, çox güman ki, zal əməkdaşları tərəfindən nəzakətlə sakitliyə riayət etməyə çağırılacaqsınız.

Samir