Əgər qarışqalar yer üzünün memarları, kəpənəklər isə rəqqaslarıdırsa, arılar bu planetin həyat sığortasıdır.

Hit.az bu dəfə arıları araşdırıb.

Əslində, biz onları çox vaxt sadəcə vızıldayan və bal istehsal edən balaca iynəli həşəratlar kimi görürük. Amma reallıq budur ki, bu gün masamızda olan hər üç qidadan birini məhz arıların fədakar əməyinə borcluyuq. 

Mükəmməl hesablayıcı
Bir pətəyin içinə baxsanız, orada minlərlə arının heç bir xaos yaratmadan, inanılmaz bir nizamla çalışdığını görərsiniz. Sanki hər biri görünməz super-kompüterə bağlıdır. Onların hər hərəkəti, hər hesabı mükəmməldir. 

Bəs arıların pətək toxuyarkən niyə məhz altıbucaqlı həndəsi fiquru seçdiyini heç düşünmüsünüz? Bu, təbiətin ən böyük riyazi optimallaşdırma möcüzəsidir. Əgər arılar pətəyin gözlərini dairəvi etsəydilər, aralarında boşluqlar qalacaqdı və yer itkisi olacaqdı. Üçbucaq və ya kvadrat etsəydilər, küncləri doldurmaq üçün daha çox mum sərf etməli olacaqdılar. Altıbucaqlı isə ən az mumla, ən geniş və ən möhkəm saxlama sahəsini yaradan yeganə fiqurdur. Bunu tapmaq üçün insanlıq əsrlərlə həndəsə elmini inkişaf etdirməli oldu, arılar isə milyonlarla ildir bu riyazi dəqiqliklə doğulurlar. 

Arılar necə xəbərləşir?
Arıların səsi yoxdur, bəs onlar kilometrlərlə uzaqda tapdıqları zəngin bir çiçək sahəsinin yerini pətəkdəki digər dostlarına necə xəbər verirlər? Cavab rəqs edərəkdir. Kəşfiyyatçı arı yuvaya qayıdır və pətəyin üzərində “8” rəqəminə bənzər xüsusi hərəkətlər edir. Buna elmdə “Yellənmə rəqsi” deyilir. Arının bədənini yelləmə sürəti hədəfin uzaqlığını, rəqs etdiyi bucaq isə çiçək sahəsinin günəşə nisbətən hansı istiqamətdə olduğunu göstərir. Pətəkdəki digər arılar bu rəqsə baxaraq koordinatları beyninə yazır və dərhal nöqtə vuruşu ilə həmin sahəyə uçurlar. Bu, təbiətdəki ən mürəkkəb simvolik ünsiyyət formalarından biridir. 

Nadir canlılardır
Bal arısının beyni cəmi bir səməni dənəsi boydadır və 1 milyon neyrondan ibarətdir. İnsanda isə bu rəqəm 86 milyarddır. Lakin bu mikroskopik beyin eyni anda günəşin mövqeyini hesablayır, polarizasiya olunmuş işığı görür, rəngləri ayırd edir və ən qısa uçuş marşrutunu müəyyənləşdirir. Üstəlik, arılar 0 anlayışını dərk edən və sadə riyazi toplama-çıxma əməliyyatlarını bacaran nadir canlılardandır. 

Zəhmətkeşdirlər
Masamıza qoyduğumuz o bir banka balın arxasında böyük işçi ordusunun ömürlük fədakarlığı dayanır. Bir bal arısı ömrü boyu durmadan çalışır və onun istehsal etdiyi balın miqdarı cəmi çay qaşığının 12-də biri qədərdir. Cəmi 450 qram bal istehsal etmək üçün pətəkdəki arılar ümumilikdə 2 milyon çiçəyi ziyarət etməli və dünyanın ətrafını təxminən üç dəfə fırlanmağa bərabər məsafə uçmalıdırlar. 

Arılar insanları sancmaq istəmir
Arıların bizi sancmaqdan xüsusi bir zövq aldığını düşünürüksə, yanılırıq. Bir bal arısı üçün insanı sancmaq intihar etmək deməkdir. Onların iynələri qarmaqlı quruluşdadır. İnsan dərisi elastik olduğu üçün arı sancdıqdan sonra iynəsini geri çəkə bilmir.

Qoparmağa çalışarkən iynə ilə birlikdə daxili orqanlarının bir hissəsi də bədənindən ayrılır və arı dəqiqələr içində ölür. Ona görə də bir arı yalnız pətəyini və ya özünü son həddə təhlükədə hiss etməyincə əsla iynəsini işə salmır.

Fədakardırlar
Arılar təbiətin ən böyük fədakarlarıdır. Onlar özləri üçün deyil, aid olduqları böyük sistemin yaşaması üçün çalışırlar. Ən əsası, onlar çiçəklərdən şirə alarkən, çiçəyi incitmir, əksinə, tozlanmanı təmin edərək bütün meşələrin, meyvə bağlarının və planetin nəfəs almasına kömək edirlər. 

Bəlkə də insanın bu kiçik vızıltılı canlılardan öyrənəcəyi ən vacib dərs budur: Yaşadığın dünyaya zərər vermədən, ondan aldığın hər şeyin əvəzinə ətrafa həyat bəxş etmək. Növbəti dəfə eyvanınızda bir arı görəndə qorxub qaçmayın, sadəcə pəncərəni açın və bu balaca həyat qoruyucusuna işini görmək üçün şərait yaradın...

Pərviz