1978-ci ildə ABŞ-ın Massaçusets ştatının sahillərində süni rif yaratmaq məqsədilə minlərlə betonla doldurulmuş avtomobil şini okeanın dibinə yerləşdirilib. Aradan 40 ildən çox vaxt keçməsinə baxmayaraq, həmin qurğu bu gün də balıqlar və onurğasız dəniz canlıları üçün yaşayış mühiti rolunu oynayır.

HİT.az xəbər verir ki, bu barədə “android.com.pl” nəşri məlumat yayıb.

Massaçusets Dəniz Balıqçılığı İdarəsinin əməkdaşları həmin il Keyp-Kod körfəzində, Nantaket-Saund boğazında süni rif yaradıb. Təxminən 10 metr dərinlikdə yerləşən və 600 beton moduldan ibarət olan qurğu sahildən təxminən 3,5 kilometr aralıda salınıb.

Layihənin əsas məqsədi dəniz dibində təbii sığınacaqların az olduğu ərazidə balıqlar və omarlar üçün əlverişli şərait yaratmaq olub. Təxminən 51 hektar ərazini əhatə edən rif bu baxımdan gözlənilən nəticəni verib. Burada qara dəniz xanısı, omarlar və dəniz ulduzları da daxil olmaqla müxtəlif canlılar müşahidə edilib.

İlk mərhələdə dənizin dibinə hər biri üç-beş şindən ibarət təxminən 1500 konstruksiya endirilib. Şinlər bir-birinə bağlanıb və möhkəm dayanması üçün betonla ağırlaşdırılıb. 1994-cü ildə əraziyə daha 1000-ə yaxın belə konstruksiya əlavə olunub. Sonrakı illərdə isə rif beton elementlər və qranit daşlarla genişləndirilib.

Hazırda süni riflərin yaradılmasında şinlərdən istifadə edilmir. Bu məqsədlə əsasən beton, təbii daş və xüsusi hazırlanmış konstruksiyalara üstünlük verilir.

Floridadakı layihə isə uğursuzluqla nəticələnib

Massaçusets nümunəsi süni riflərin uğurlu layihələndirildiyi halda dəniz ekosisteminə fayda verə biləcəyini göstərsə də, bütün oxşar təşəbbüslər müsbət nəticələnməyib.

1970–1980-ci illərdə Floridanın Fort-Loderdeyl sahillərində, Osborn rifi adlandırılan ərazidə iki milyondan çox avtomobil şini suyun altına yerləşdirilib. Məqsəd süni mərcan rifi yaratmaq olsa da, şinlər betonla deyil, neylon iplər və polad sıxaclarla birləşdirilib.

Bu bərkidicilər fırtına və qasırğalara tab gətirməyib. Nəticədə konstruksiyalar dağılıb, şinlər dəniz dibində hərəkət edən tullantılara çevrilərək yaxınlıqdakı təbii mərcan riflərinə zərər vurub.

Problemin aradan qaldırılması üçün yalnız 2007-ci ildə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin dalğıcları, Sahil Mühafizəsinin əməkdaşları və könüllülər rəsmi təmizləmə əməliyyatına başlayıblar. Bununla belə, okeana atılan şinlərin böyük hissəsi hələ də həmin ərazidə qalır.

Hər iki təcrübə göstərir ki, süni riflərin yaradılmasında əsas məsələ yalnız material seçimi deyil, konstruksiyanın düzgün və möhkəm qurulmasıdır. Uğurlu layihə dəniz canlıları üçün onilliklər ərzində sığınacaq yarada bilər, uğursuz layihə isə ətraf mühit üçün ciddi problemə çevrilə bilər.

Samir