Mübahisə zamanı tərəflərdən biri məsuliyyəti üzərinə götürmək əvəzinə söhbəti başqa istiqamətə yönəldə və qarşı tərəfi özünü müdafiə etməyə məcbur edə bilər. Bəzi ifadələr isə ilkin problemi kölgədə qoyaraq mübahisənin gedişini tamamilə dəyişir.
HİT.az xəbər verir ki, psixoloq Laura Gelstabın sözlərinə görə, məsuliyyətdən yayınmaq yalnız konkret ifadələrlə deyil, həmin sözlərin hansı emosional tonda deyilməsi və ünsiyyəti necə yekunlaşdırması ilə də müəyyən olunur.
Mütəxəssisin diqqət çəkdiyi ifadələrdən biri “Sən şişirdirsən” cümləsidir. Bu söz qarşı tərəfin niyə belə reaksiya verdiyini anlamağa kömək etmək əvəzinə onun hisslərini əhəmiyyətsizləşdirə və söhbətin qarşısını ala bilər.
Gelstab belə vəziyyətdə qarşı tərəfə “Hisslərini mənimlə bölüş, vəziyyəti necə gördüyünü danış” kimi yanaşmanın daha konstruktiv olduğunu bildirir.
Mübahisələr zamanı tez-tez səslənən “Mən belə etdim, çünki sən məni buna məcbur etdin” ifadəsi də məsuliyyətdən yayınma nümunəsi kimi göstərilir.
Münasibətlərdə insanların bir-birinin davranışlarına təsir göstərməsi mümkün olsa da, bu, şəxsin öz hərəkətlərinə görə məsuliyyəti tamamilə qarşı tərəfə ötürməsi demək deyil. Psixoloqların fikrincə, belə yanaşma qarşı tərəfi günah keçisi vəziyyətinə salır və insanın öz davranışındakı payını görməsinə mane olur.
Bənzər ifadələrə aşağıdakılar da daxildir:
* “Mən sadəcə zarafat edirdim, buna niyə inciyirsən?”
* “Sənə heç nə demək olmur.”
* “Yaxşı, onda hər şeydə mən günahkaram.”
* “Mən dünyanın ən pis anasıyam.”
İlk iki ifadə qarşı tərəfin hisslərini kiçiltməyə xidmət edə bilər. Digər iki cümlə isə zahirən insanın özünü günahlandırması kimi görünsə də, əslində müzakirə olunan əsas problemdən diqqəti yayındıra bilər.
Gelstabın sözlərinə görə, bu davranış bəzən insanın özünü həddindən artıq günahkar və itaətkar göstərməsi ilə müşayiət olunan müdafiə mexanizminə çevrilir. Nəticədə tərəflər arasında bərabər ünsiyyət əvəzinə “hücum edən” və “müdafiə olunan” rolları yaranır.
Psixoloq hesab edir ki, insanın səhvini etiraf etməsi özünü qarşı tərəfin qarşısında həssas vəziyyətə salması deməkdir. Xüsusilə uşaqlıq dövründə səhvlərinə görə sərt şəkildə alçaldılan və ya təhqir edilən insanlar yetkin yaşda tənqidi təhlükə kimi qəbul edə bilərlər.
Belə vəziyyətlərdə insanların reaksiyaları fərqli olur. Bəziləri qarşı tərəfə hücum edir, onu tənqid və ya istehza ilə cavablandırır. Digərləri isə problemi inkar edir, susur, mövzunu dəyişir və ya həddindən artıq geri çəkilərək özünü qurban mövqeyinə salır.
Mütəxəssis qeyd edir ki, reaksiyanın şiddəti bəzən konkret mübahisənin miqyasına uyğun gəlmir. Bu halda keçmişdə yaşanmış mənfi təcrübələrin yenidən emosional reaksiya yaratması ehtimalı nəzərdən keçirilə bilər.
Gelstabın fikrincə, mübahisə zamanı əsas xəbərdarlıq siqnallarından biri insanın qarşı tərəfin hissləri ilə maraqlanmaq qabiliyyətini tamamilə itirməsidir.
Psixoloq bildirir ki, yalnız öz baxışını doğru hesab edən və digər insanın emosiyalarını anlamağa maraq göstərməyən yanaşma münasibətlərdə qarşılıqlı anlaşmanın qarşısını ala bilər.
Samir
