Asiyada düyü suyu ilə üz yuma ənənəsi əsrlərdir mövcuddur. Bu üsul son illərdə gözəllik bloqerləri arasında da geniş populyarlıq qazanıb.

HİT.az xəbər verir ki, bu barədə "Space Daily" nəşri yazır.

Bu ənənə yalnız Koreyaya məxsus olmasa da, ən çox məhz koreyalı qadınlarla əlaqələndirilir. Oxşar təcrübələr Yaponiyanın Heyan dövründə də mövcud olub. Həmin dövrdə saray qadınları saçlarını düyü kəpəyi ("komenuka") ilə yuyurdular. Çinin cənubunda yaşayan Yao xalqının qadınları isə bu gün də eyni məqsədlə fermentləşdirilmiş düyü suyundan istifadə edirlər.

Koreyada bu ənənə adətən Çoson sülaləsi dövrünün məişəti ilə əlaqələndirilir. Bununla belə, internetdə yayılan, dəqiq reseptlər və tarixlər təqdim edən bir çox "tarixi" məlumat sonradan uydurulmuş marketinq elementləri hesab olunur.

Düyü kəpəyi – taxılın xarici qatı – qamma-orizanol, tokoferollar və tokotrienollar (E vitamininin formaları), ferul turşusu və B qrupu vitaminləri kimi faydalı maddələrlə zəngindir.

2025-ci ildə "Frontiers in Pharmacology" jurnalında dərc olunan araşdırmada alimlər düyü kəpəyi ekstraktını sake və miso istehsalında da istifadə olunan "Aspergillus oryzae" göbələyi ilə fermentləşdiriblər.

Araşdırmanın nəticələrinə görə, fermentləşdirilmiş ekstrakt hüceyrə kulturlarında kollagen və elastin istehsalını artırıb, həmçinin siçanlarda dərinin vəziyyətini yaxşılaşdırıb. Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, fermentasiya iri molekulları daha kiçik hissəciklərə parçalayır və bu da onların dəri tərəfindən daha asan mənimsənilməsinə imkan verir. Lakin mühüm məqam ondan ibarətdir ki, təcrübələr yalnız hüceyrələr və siçanlar üzərində aparılıb, insanlar üzərində klinik sınaqlar hələ keçirilməyib.

2025-ci ildə "Cosmetics" jurnalında Huacjun Elm və Texnologiya Universitetinin tədqiqatçılarının hazırladığı geniş elmi icmal göstərib ki, fermentləşdirilmiş düyü məhsulları melanin istehsalını azalda, tünd ləkələri açıqlaşdıra və kollagen sintezini dəstəkləyə bilər. Bununla yanaşı, müəlliflər qeyd edirlər ki, bu təsirlərin qəti şəkildə sübut olunması üçün standartlaşdırılmış istehsal və genişmiqyaslı klinik sınaqlar tələb olunur.

Həqiqətən təsir göstərən turşu

Düyü ilə dərinin açıqlaşması arasındakı əsas əlaqə kojik turşusudur. Bu maddə "Aspergillus oryzae" göbələyi ilə fermentasiya zamanı əmələ gəlir. Kojik turşusu melanin istehsalında iştirak edən tirozinaza fermentinin fəaliyyətini onun işləməsi üçün vacib olan mis ionlarını bağlamaqla bloklayır.

2022-ci ildə "Cosmetics" jurnalında dərc edilən icmal kojik turşusunu dərini açıqlaşdırmaq üçün ən çox öyrənilmiş maddələrdən biri kimi qiymətləndirir. O, çillər, yaş ləkələri, melazma və sızanaqdan sonrakı piqmentasiya ilə mübarizədə istifadə olunur. Bununla belə, kosmetik vasitələrdə bu maddənin icazə verilən konsentrasiyası təxminən 1 faizdir, çünki daha yüksək dozalar hüceyrələr üçün zərərli ola bilər.

İnsanlar üzərində aparılmış tədqiqatlar isə hələ azdır. Kiçik bir araşdırmada postakne ləkələri olan 12 nəfərə 3 faiz kojik turşusu tətbiq olunub və iştirakçıların təxminən dörddə üçündə dəri rənginin açıqlaşdığı müşahidə edilib. Lakin cəmi 12 nəfərin iştirak etdiyi belə bir tədqiqat yekun nəticə çıxarmaq üçün kifayət etmir və daha geniş klinik sınaqlara ehtiyac var.

Elm və xalq təcrübəsinin yolları harada ayrılır?

Mövcud klinik sübutlar müəyyən edilmiş konsentrasiyada istifadə olunan təmiz maddələrə aiddir. Məsələn, təxminən 1 faiz kojik turşusu və ya ölçülmüş dozada antioksidantlar hazır kosmetik formulalarda araşdırılıb. Ev şəraitində düyünü yuduqdan sonra əldə edilən adi düyü suyu isə tamamilə fərqli məhsuldur.

Fermentləşdirilmiş ev şəraitində hazırlanmış düyü suyunun tərkibində nə qədər kojik turşusu, ferul turşusu və ya B qrupu vitaminlərinin olduğu məlum deyil. Bu, düyünün növündən, temperaturdan və fermentasiya müddətindən asılıdır. Hər hansı maddənin faydalı komponent ehtiva etməsi onun təsirli dozada dəriyə çatdırılması demək deyil.

Laboratoriya tədqiqatlarının əksəriyyətində də adi düyü suyu deyil, konsentratlaşdırılmış düyü kəpəyi ekstraktlarından istifadə olunub. Bundan əlavə, dərini açıqlaşdıran əsas maddə olan kojik turşusu bəzi insanlarda qıcıqlanma və ya həssaslıq yarada bilər. Məhz buna görə tənzimləyici qurumlar onun kosmetik vasitələrdə konsentrasiyasını məhdudlaşdırırlar.

Alimlərin fikrincə, melazma kimi davamlı piqmentasiya problemi olan şəxslər xalq üsullarına deyil, dermatoloqa müraciət etməlidirlər. Həkim problemin əsas səbəbini müəyyən edə və uyğun müalicə təyin edə bilər.

Bu isə o demək deyil ki, ənənə tamamilə əsassızdır. Düyü kəpəyi həqiqətən antioksidantlarla zəngindir və fermentasiya onların dəri üçün daha əlçatan olmasına kömək edə bilər. Bu sahə ümidverici hesab olunsa da, hələ kifayət qədər öyrənilməyib. Əsas sual isə budur: gələcəkdə genişmiqyaslı klinik sınaqlar aparılacaqmı və standartlaşdırılmış fermentləşdirilmiş düyü məhsulları laboratoriyada müşahidə edilən nəticələri insan dərisində də təkrarlaya biləcəkmi?

Samir